Pháo hoa hay được bắn trên sông, hồ, vịnh biển vì mặt nước cho một khoảng trống rộng, không nhà cửa, không người qua lại, nên dễ giữ khoảng cách an toàn; tàn lửa và vỏ pháo rơi xuống nước thay vì rơi lên mái nhà, hàng cây. Khán giả đứng dọc hai bờ dài nhìn được trọn vẹn mà không vướng vật cản, còn mặt nước phản chiếu làm mỗi quả pháo như nổ hai lần. Đổi lại, bắn trên nước khó hơn trên đất liền ở nhiều khâu: sà lan, sóng, gió và giao thông đường thuỷ.
Năm lý do mặt nước được chọn
1. Khoảng trống an toàn có sẵn
Mỗi màn pháo hoa cần một vùng cấm quanh điểm bắn, nơi không có người, không có công trình dễ cháy. Giữa phố, muốn có vùng như vậy phải phong toả cả khu, di dời xe cộ, đóng cửa nhà dân. Trên mặt nước, vùng trống ấy gần như có sẵn: chỉ cần tạm dừng tàu thuyền qua lại trong thời gian diễn.
2. Tàn và vỏ rơi xuống nước
Sau mỗi tiếng nổ, vỏ quả pháo và tàn lửa rơi xuống. Rơi xuống nước thì nguy cơ cháy gần như không còn, khác hẳn khi rơi lên mái tôn, ban công phơi đồ hay tán cây khô. Tuy vậy, rơi xuống nước không có nghĩa là "biến mất": rác pháo hoa trên sông, biển vẫn phải được thu vớt sau đêm diễn, chuyện này nói ở bài Pháo hoa và môi trường.
3. Khán giả đứng được rất đông, rất dài
Một con sông chảy qua thành phố có hai bờ dài hàng cây số. Cả chiều dài ấy đều thành khán đài, đông người mà không dồn vào một điểm. Đây cũng là lý do các thành phố hay chọn sông, hồ ngay giữa trung tâm làm nơi bắn pháo hoa đêm giao thừa.
4. Tầm nhìn thoáng
Mặt nước phẳng, không có nhà cao tầng hay cây cối che phần thấp của màn diễn. Nhờ vậy, những hiệu ứng tầm thấp, nổ gần mặt nước, vốn bị che mất khi bắn trên đất liền giữa phố, lại thành điểm nhấn.
5. Mặt nước phản chiếu
Đây là lý do thẩm mỹ. Khi mặt nước tương đối lặng, mỗi quả pháo vẽ thêm một bóng sáng bên dưới, kéo dài và lung linh theo sóng. Người thiết kế biết điều này và tận dụng: những hiệu ứng vàng kim rơi chậm, những vệt sáng đi ngang sát mặt nước trông đẹp gấp đôi khi có bóng phản chiếu.
Bắn trên nước khó ở đâu
Mặt nước dễ cho khán giả nhưng khó cho đội kỹ thuật. Những việc mà trên đất liền làm đơn giản, trên nước đều phải tính thêm.
| Khía cạnh | Trên đất liền | Trên sông, biển |
|---|---|---|
| Nơi đặt giàn bắn | Nền đất, bãi trống cố định | Sà lan hoặc phao nổi, phải neo giữ |
| Độ ổn định | Đứng yên | Rung lắc theo sóng, dòng chảy, thuỷ triều |
| Gió | Bị nhà, cây cản bớt | Thường mạnh và đổi hướng nhanh hơn |
| Đường truyền tín hiệu | Dễ kéo cáp | Khó kéo cáp, hay dùng sóng vô tuyến |
| Vùng cấm | Rào chắn, phong toả đường | Tạm dừng giao thông thuỷ, tuần tra trên nước |
| Thu dọn sau diễn | Quét dọn trên mặt đất | Thu vớt rác trôi, kiểm tra quả chưa nổ |
Vì sà lan có thể lệch nhẹ theo sóng, người thiết kế ưu tiên những hiệu ứng ít bị ảnh hưởng bởi góc nghiêng, và đội kỹ thuật phải giữ giàn bắn đứng vững. Gió trên mặt nước thường thổi mạnh, đều và có thể đổi chiều theo giờ, nên khâu theo dõi gió trong đêm diễn càng quan trọng. Toàn bộ những việc này chỉ do người được đào tạo trong đơn vị được cấp phép thực hiện.
Hiệu ứng riêng của mặt nước
Bắn trên nước không chỉ là "bắn như trên đất nhưng ở chỗ khác". Có những hiệu ứng chỉ đẹp khi có nước:
- Pháo hoa nổ sát mặt nước: người Nhật gọi là suichū hanabi. Quả pháo nổ ngay trên mặt nước, tạo thành hình nửa vòng tròn, nửa còn lại do bóng phản chiếu "vẽ" tiếp thành vòng tròn đầy đủ.
- Thác nước treo dọc cầu: một màn tia sáng rơi thẳng từ thành cầu xuống mặt sông, kéo dài nhiều giây, nhìn từ xa như thác nước lửa.
- Hàng sà lan trải dài: đặt nhiều sà lan theo dọc dòng sông, cho phép bắn "đuổi nhau" từ đầu này sang đầu kia, mỗi đoạn bờ đều có một phần màn diễn ngay trước mặt.
- Kết hợp với cầu và công trình ven sông: cây cầu thành khung tranh, đèn trên cầu phối màu với pháo hoa.
Những màn pháo hoa trên nước nổi tiếng
Không ngẫu nhiên mà nhiều đêm pháo hoa nổi tiếng nhất thế giới đều gắn với mặt nước:
- Lễ hội pháo hoa sông Sumida (Tokyo, Nhật Bản): gốc từ năm 1733, bắn dọc sông Sumida, khán giả kín hai bờ và trên các mái nhà quanh đó.
- Cảng Sydney (Úc) đêm giao thừa: pháo hoa bắn từ cầu cảng Sydney và từ các sà lan rải trên mặt cảng, thường có một màn sớm cho gia đình có trẻ nhỏ và một màn đúng nửa đêm.
- Lễ hội pháo hoa quốc tế Seoul (Hàn Quốc): bắn trên sông Hán, khán giả tập trung ở công viên ven sông.
- Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal (Canada): bắn trên mặt hồ trong khu công viên giải trí, khán giả ngồi khán đài và dọc bờ sông Saint-Laurent.
Ở Việt Nam, nhiều thành phố có sông, hồ ngay trung tâm và tận dụng điều này: Hà Nội có điểm bắn gần hồ Hoàn Kiếm, TP.HCM nhiều năm có điểm bắn tầm cao bên sông Sài Gòn. Danh mục Đêm pháo hoa nổi tiếng thế giới nói kỹ hơn về từng nơi.
Đi xem pháo hoa trên sông: chọn chỗ thế nào
Hiểu vì sao màn diễn chọn mặt nước thì cũng chọn được chỗ đứng tốt hơn.
- Chọn bờ có tầm nhìn xuống mặt nước, không chỉ nhìn lên trời. Muốn thấy bóng phản chiếu thì phải nhìn được cả mặt sông phía dưới điểm nổ.
- Đứng chếch so với các sà lan nếu màn diễn trải dài: nhìn dọc theo dòng sông sẽ thấy các điểm bắn xếp lớp trước – sau, có chiều sâu.
- Để ý hướng gió: trên sông gió thường thổi dọc dòng. Đứng ở đầu gió, khói sẽ trôi về phía bên kia.
- Không ra sát mép nước khi đông người, không trèo lan can cầu, không đứng trên kè trơn. Một cú xô đẩy ở bờ sông nguy hiểm hơn nhiều so với trên quảng trường.
- Không đi thuyền vào vùng cấm để xem gần. Vùng cấm trên nước được đặt ra vì tàn rơi, vỏ rơi và nguy cơ quả bất thường.
Chuyện đi lại, hẹn điểm đón trong đêm đông người là một chủ đề riêng; ở đây chỉ nhắc: đến sớm, chọn chỗ thoáng có lối thoát, và đi về theo hướng dẫn của lực lượng chức năng.
Mặt nước không phải lúc nào cũng là lựa chọn
Không phải thành phố nào có sông cũng bắn pháo hoa trên sông. Có nơi sông quá hẹp, hai bờ sát nhà dân, không đủ khoảng cách an toàn. Có nơi luồng tàu bận rộn không thể dừng lâu. Có nơi dòng chảy, thuỷ triều phức tạp khiến neo sà lan khó khăn. Khi đó, người ta chọn bãi đất trống, sân vận động, hay mái các toà nhà cao, mỗi chỗ một bài toán riêng. Mặt nước là một lựa chọn rất tốt, không phải lựa chọn bắt buộc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao pháo hoa hay được bắn trên sông, trên biển?
Mặt nước tạo ra khoảng trống rộng không nhà cửa, không người qua lại, giúp giữ khoảng cách an toàn; tàn lửa và vỏ pháo rơi xuống nước nên giảm nguy cơ cháy. Hai bờ sông dài cho rất nhiều người cùng xem, và mặt nước phản chiếu làm màn diễn đẹp hơn.
Pháo hoa bắn trên sông được đặt ở đâu?
Thường được đặt trên sà lan hoặc phao nổi neo giữa dòng, đôi khi trên cầu hoặc bờ kè. Việc lắp đặt, neo giữ và bắn chỉ do người được đào tạo trong đơn vị được cấp phép đảm nhận.
Bắn pháo hoa trên nước có khó hơn trên đất liền không?
Có. Sà lan rung lắc theo sóng và dòng chảy, gió trên mặt nước mạnh và hay đổi hướng, khó kéo cáp tín hiệu, phải tạm dừng giao thông thuỷ, và sau màn diễn còn phải thu vớt rác trôi trên nước.
Suichū hanabi là gì?
Đó là kiểu pháo hoa của Nhật Bản nổ ngay sát mặt nước, tạo thành hình nửa vòng tròn. Nửa còn lại là bóng phản chiếu trên mặt nước, nên người xem thấy một vòng tròn đầy đủ.
Xem pháo hoa trên sông nên đứng ở đâu?
Nên chọn bờ có tầm nhìn xuống cả mặt nước để thấy bóng phản chiếu, đứng ở đầu gió để tránh khói, và tránh sát mép nước, lan can cầu, kè trơn khi đông người. Không đi thuyền vào vùng cấm để xem gần.