Omagari và Nagaoka: hai đêm pháo hoa lớn nhất Nhật Bản có gì

Omagari và Nagaoka là hai đêm pháo hoa được người Nhật nhắc tới đầu tiên khi nói về "pháo hoa lớn nhất nước". Omagari, ở thành phố Daisen (tỉnh Akita), là cuộc thi pháo hoa toàn quốc diễn ra cuối tháng 8, nơi các nhà làm pháo giỏi nhất Nhật Bản đem tác phẩm ra cho giám khảo chấm. Nagaoka (tỉnh Niigata) diễn ra hai đêm 2 và 3 tháng 8 bên sông Shinano, nổi tiếng với những quả pháo cỡ cực lớn và màn "Phượng hoàng" trải ngang lòng sông. Một nơi là sân thi tay nghề, một nơi là đêm hội của cả thành phố.

Cùng với cuộc thi ở Tsuchiura (tỉnh Ibaraki) vào mùa thu, hai lễ hội này thường được gọi chung là "ba đêm pháo hoa lớn của Nhật Bản".

Omagari: nơi các nhà làm pháo đi thi

Cuộc thi Omagari có lịch sử từ năm 1910 — mốc thường được dẫn trong các tài liệu của ban tổ chức. Pháo bắn trên bãi sông Omono, khán giả ngồi kín bờ đê bên kia. Thành phố bình thường yên tĩnh, nhưng vào ngày thi, lượng người đổ về đông gấp nhiều lần dân số tại chỗ.

Điều làm Omagari khác hẳn các lễ hội khác: người bắn không phải ban tổ chức mà là các đơn vị làm pháo từ khắp nước Nhật, mỗi đơn vị phải qua vòng chọn mới được tham dự. Ở đây, các nhà làm pháo không chỉ bắn đẹp — họ thi chính những quả pháo do tay mình làm ra. Giải cao nhất của cuộc thi được xem là vinh dự lớn nhất trong nghề pháo hoa Nhật Bản.

Ba phần thi người xem cần biết

• Pháo hoa ban ngày. Bắt đầu lúc chiều muộn, khi trời còn sáng. Thay vì điểm sáng, quả pháo vẽ những dải khói màu lên nền trời. Omagari là một trong số rất ít nơi còn giữ phần thi này, và nhiều người coi đây là thứ "chỉ Omagari mới có".
• Quả tròn truyền thống. Sau khi trời tối, mỗi đơn vị bắn các quả cầu kiểu Nhật, bung thành vòng hoa nhiều lớp. Giám khảo nhìn độ tròn, độ đều, việc đổi màu có đồng loạt không, các điểm sáng có tắt cùng lúc không.
• Pháo hoa sáng tạo. Mỗi đơn vị trình bày một màn ngắn theo nhạc, tự chọn chủ đề. Đây là phần khán giả phổ thông thích nhất vì dễ cảm.

Cách giám khảo Nhật chấm một quả pháo đã được kể kỹ trong bài về thi pháo hoa quốc tế ở danh mục thiết kế màn pháo hoa. Điều đáng nhớ ở đây là: khi xem Omagari, hãy nhìn từng quả như nhìn một tác phẩm, không chỉ nhìn tổng thể.

Màn bắn lớn xen giữa

Giữa các lượt thi, ban tổ chức xen vào những màn bắn rộng, kéo dài theo nhạc, trải pháo ngang gần hết chiều rộng bãi sông. Đây là lúc cả bờ đê đứng dậy vỗ tay. Người lần đầu tới thường nhớ những màn này nhất, còn người mê pháo thì nhớ từng quả thi.

Nagaoka: hai đêm của một thành phố

Lễ hội pháo hoa Nagaoka diễn ra cố định vào ngày 2 và 3 tháng 8, không dời theo cuối tuần. Pháo bắn trên bãi sông Shinano — con sông dài nhất Nhật Bản — đoạn chảy qua thành phố, khán giả ngồi trên những bãi cỏ rộng hai bên bờ.

Nagaoka không phải cuộc thi. Đây là đêm hội của người Nagaoka, mang cả ý nghĩa tưởng nhớ và cầu cho thành phố hồi sinh sau những mất mát trong lịch sử. Nhiều màn pháo hoa được người dân, doanh nghiệp địa phương góp tên, kèm lời nhắn được đọc lên trước khi bắn: mừng con chào đời, nhớ người đã khuất, cảm ơn thầy cô. Nghe lời nhắn rồi nhìn quả pháo bay lên là một trải nghiệm rất riêng của Nagaoka.

Quả pháo cỡ cực lớn

Nagaoka nổi tiếng với loại quả mà người Nhật gọi là sanshakudama — cỡ lớn nhất thường được bắn trong các lễ hội. Khi bung, vòng hoa rộng nhiều trăm mét, phủ gần hết bầu trời trước mặt; tiếng nổ dội lại vài giây sau và rung tới ngực người ngồi xem. Vì cần khoảng cách an toàn rất lớn, những quả cỡ này chỉ bắn được ở nơi có bãi sông rộng như Shinano, không thể đem vào giữa phố như Sumida.

Màn "Phượng hoàng"

Sau trận động đất Chūetsu tháng 10/2004 gây thiệt hại nặng cho vùng Niigata, Nagaoka có thêm một màn pháo hoa mang tên "Phượng hoàng" (Phoenix), bắn lần đầu năm 2005 với ý nghĩa cầu mong hồi phục. Màn này trải dài nhiều trăm mét dọc bờ sông, bắn cùng lúc từ nhiều điểm, theo một bản nhạc cố định. Với nhiều người Nhật, "Phượng hoàng" là hình ảnh tiêu biểu nhất của Nagaoka hôm nay.

So sánh Omagari và Nagaoka

Đi xem: vé, chỗ ngồi, chỗ ngủ

Cả hai lễ hội đều có khu ghế ngồi trả phí gần điểm bắn và khu xem tự do xa hơn. Ghế ngồi thường được bán hoặc bốc thăm từ nhiều tháng trước; với Nagaoka, các khu đẹp gần như hết ngay khi mở. Ai không có vé vẫn xem được từ bãi cỏ tự do hay bờ đê xa hơn, nhưng phải tới sớm và chấp nhận góc nhìn kém hơn.

Chỗ ngủ là bài toán khó nhất. Daisen và Nagaoka đều là thành phố nhỏ so với lượng khách đổ về. Khách sạn trong thành phố hết phòng từ rất lâu. Nhiều người ở lại thành phố lớn lân cận (Akita, Niigata) rồi đi tàu tới, hoặc đi về trong ngày bằng tàu cao tốc, xe buýt chuyến riêng của lễ hội. Chuyến tàu cuối sau buổi diễn rất đông — tính giờ về trước khi đi.

Đây là vài điều người đi lần đầu nên chuẩn bị:

• Tấm lót, ghế gấp nhỏ, áo mưa mỏng. Ngồi trên bãi cỏ nhiều giờ; mưa rào mùa hè đến nhanh, mà ô thì che tầm nhìn người phía sau.
• Đồ chống côn trùng và nước uống. Bãi sông về đêm nhiều muỗi; trời tháng 8 nóng ẩm.
• Đèn pin nhỏ. Lúc về, bãi cỏ tối, nhiều dây buộc tấm lót và đồ đạc dưới chân.
• Túi rác. Như mọi lễ hội Nhật, rác mang về hoặc bỏ đúng điểm phân loại.

Vì sao pháo hoa Nhật được đánh giá cao

Khi nói pháo hoa Nhật "đẹp nhất thế giới", người ta thường nói tới hai đặc điểm mà Omagari và Nagaoka thể hiện rõ:

1. Vòng hoa tròn đều từ mọi phía. Quả pháo kiểu Nhật được làm để bung thành hình cầu gần như hoàn hảo, nhìn từ đâu cũng tròn. Nhiều kiểu pháo phương Tây chú trọng hiệu ứng tổng thể hơn là độ tròn của từng quả.
2. Nhiều lớp và đổi màu. Một quả có thể có hai, ba vòng lồng nhau, mỗi điểm sáng đổi màu một hay nhiều lần trong khi bay. Đổi màu đồng loạt, tắt đồng loạt là thước đo tay nghề.

Cả hai đặc điểm đều là thành quả của những nhà làm pháo được cấp phép, theo nghề nhiều đời. Người xem không cần biết bên trong quả pháo có gì — chỉ cần biết nhìn vào đâu để thấy cái khó.

Góc nhìn hôm nay: lên kế hoạch cho mùa hè pháo hoa Nhật

Với người Việt đi Nhật, ba đêm pháo hoa lớn của mùa hè có thể xếp thành một chuyến: Sumida (Tokyo) cuối tháng 7, Nagaoka ngày 2–3 tháng 8, Omagari cuối tháng 8. Nếu chỉ chọn được một, câu hỏi nên đặt là: muốn xem tay nghề hay muốn xem sự hoành tráng? Tay nghề thì Omagari; hoành tráng và cảm xúc thì Nagaoka.

Không đi được thì xem qua bản ghi hình chính thức của hai lễ hội — các bản này thường được đăng sau mỗi mùa. Mẹo xem tại nhà: tắt tiếng một lần để chỉ nhìn hình, rồi bật tiếng xem lại. Bạn sẽ thấy rõ nhịp bắn được tính theo nhạc thế nào, điều mà ngồi ngoài bãi sông, vì âm thanh tới chậm, khó nhận ra.

Muốn đọc thêm, nguồn đáng tin là trang chính thức của từng lễ hội, trang du lịch tỉnh Akita, Niigata và Hiệp hội Pháo hoa Nhật Bản. Và luôn nhớ: những quả pháo cỡ này chỉ đơn vị được cấp phép, người được đào tạo mới được bắn, với vùng an toàn rộng hàng trăm mét.