Lễ hội pháo hoa sông Sumida là đêm pháo hoa lớn và lâu đời nhất Tokyo, thường diễn ra vào thứ Bảy cuối cùng của tháng 7, kéo dài khoảng một tiếng rưỡi từ lúc trời vừa tối. Pháo được bắn từ hai điểm trên sông Sumida, ngay giữa khu phố cổ Asakusa, nên người xem đứng dọc bờ sông, trên cầu, trên sân thượng và cả trong các con hẻm nhìn lên. Muốn xem trọn, cần biết trước hai khu bắn nằm ở đâu, đến từ ga nào và chuẩn bị cho một đám đông rất lớn.
Phần lịch sử của lễ hội, từ năm 1733 tới khi được khôi phục năm 1978, đã có bài riêng trong danh mục lịch sử pháo hoa. Bài này nói về đêm Sumida như nó đang diễn ra hôm nay: cấu trúc buổi diễn, chỗ đứng, đường đi và những điều người lần đầu tới hay bỡ ngỡ.
Sumida hôm nay: một đêm, hai khu bắn
Điểm làm Sumida khác phần lớn lễ hội pháo hoa khác là pháo không bắn từ một chỗ. Ban tổ chức chia thành hai khu bắn trên cùng một dòng sông:
- Khu thứ nhất nằm ở đoạn sông phía bắc, quanh khoảng giữa cầu Sakura và cầu Kototoi. Đây là nơi diễn ra phần thi pháo hoa giữa các nhà làm pháo Nhật Bản — mỗi đơn vị bắn một lượt ngắn để giám khảo chấm.
- Khu thứ hai nằm xuôi về phía nam, quanh đoạn giữa cầu Komagata và cầu Umaya, gần ga Asakusa và Kuramae. Phần lớn các màn trình diễn lớn, liên tục, diễn ra ở đây.
Hai khu cách nhau chừng hơn một cây số. Đứng ở một chỗ, người xem thường chỉ thấy rõ một khu, khu kia chỉ là những vệt sáng xa sau mái nhà. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên khi đi Sumida không phải "đứng đâu cho đẹp" mà là "muốn xem khu nào".
Tổng số quả pháo mỗi năm thường được báo chí Nhật dẫn là khoảng 20.000 quả, và lượng người đổ về hai bờ sông được ban tổ chức ước gần một triệu lượt. Hai con số này dao động theo năm; nên hiểu là quy mô, không phải con số chính xác cho từng đêm.
Vì sao pháo Sumida "nhỏ" mà vẫn nổi tiếng
Ai từng xem các lễ hội lớn ở vùng quê Nhật sẽ thấy pháo Sumida bung không cao, vòng hoa không rộng. Lý do nằm ở địa điểm: sông Sumida chảy giữa khu dân cư dày đặc, nhà sát mép đê. Khoảng cách an toàn quanh điểm bắn bị giới hạn, nên chỉ dùng được các quả cỡ nhỏ và vừa. Những quả cỡ rất lớn, bung thành vòng hoa vài trăm mét như ở Nagaoka hay Omagari, không thể bắn ở đây.
Bù lại, Sumida có ba thứ mà các đêm pháo hoa vùng quê không có:
- Khung cảnh phố thị. Pháo hoa bung giữa những mái nhà, bên cạnh tháp truyền hình cao vút, phản chiếu xuống mặt sông có thuyền nhỏ thắp đèn. Đây là hình ảnh "Tokyo mùa hè" quen thuộc trong phim ảnh, tranh vẽ.
- Phần thi của các nhà làm pháo. Ở khu thứ nhất, mỗi lượt bắn là một bài trình bày tay nghề: hình dáng vòng hoa có tròn không, các lớp màu có đổi đúng lúc không, các điểm sáng có tắt cùng lúc không. Người xem quen sẽ nhận ra sự khác biệt giữa các đơn vị.
- Sự gần gũi. Pháo nổ ngay trên đầu, tiếng nổ dội vào tường nhà, khói bay qua phố. Cảm giác "ở trong" màn pháo hoa mạnh hơn hẳn so với đứng trên một bãi cỏ rộng nhìn ra xa.
Lịch một đêm Sumida điển hình
Giờ cụ thể thay đổi theo năm, nhưng nhịp của một ngày lễ hội thường như sau. Bảng này giúp tính giờ đi, giờ về.
| Thời điểm (giờ Tokyo) | Chuyện gì đang diễn ra | Người xem nên làm gì |
|---|---|---|
| Buổi sáng – đầu giờ chiều | Người dân và du khách bắt đầu trải tấm lót giữ chỗ ở các bãi ven sông được phép | Nếu muốn ngồi gần, phải tới từ sớm; mang nước, mũ, quạt vì trời tháng 7 rất nóng |
| Chiều muộn | Cảnh sát bắt đầu cấm xe các tuyến đường quanh hai khu bắn, lập lối đi một chiều | Đi tàu điện, không đi taxi; ghi nhớ lối vào, lối ra |
| Khoảng 19:00 | Bắt đầu bắn, cả hai khu gần như cùng lúc | Đứng yên một chỗ; di chuyển lúc này rất khó |
| Khoảng 20:30 | Kết thúc | Không vội ra ga ngay; chờ 30–60 phút cho dòng người vơi bớt |
| Sau 21:00 | Các ga gần sông vẫn đông, có lúc phải xếp hàng ngoài cửa ga | Đi bộ sang ga xa hơn một chút thường nhanh hơn |
Tokyo đi trước giờ Việt Nam 2 tiếng. Pháo bắt đầu khoảng 19:00 ở Tokyo nghĩa là khoảng 17:00 giờ Việt Nam, nếu theo dõi qua truyền hình hay phát trực tuyến.
Chọn chỗ xem: bờ sông, cầu, công viên hay sân thượng
Bờ sông và công viên ven sông
Công viên Sumida ở bờ Asakusa và bờ đối diện gần khu bắn thứ nhất là những chỗ được tìm nhiều nhất. Nhìn gần, thấy trọn vòng hoa, có mặt nước phản chiếu. Nhược điểm là chỗ hết rất sớm, và một số đoạn được dành cho khu ghế ngồi có vé hoặc bốc thăm. Những chỗ này thường được thông báo trên trang chính thức của lễ hội trước vài tuần.
Trên cầu
Nhiều người nghĩ đứng trên cầu sẽ đẹp nhất. Thực tế, các cầu gần khu bắn thường bị cảnh sát giữ cho dòng người đi qua, không cho dừng lại đứng xem. Đứng lại có thể bị nhắc đi tiếp. Nên coi cầu là đường đi, không phải chỗ ngồi.
Đường phố và hẻm
Một số đoạn đường quanh Asakusa và Kuramae được cấm xe, người xem đứng ngay giữa phố nhìn lên. Góc nhìn bị nhà cửa cắt bớt, nhưng đổi lại ít chen chúc hơn bờ sông. Đây là lựa chọn hợp lý cho ai tới muộn.
Sân thượng, nhà hàng, thuyền
Một số toà nhà, khách sạn, nhà hàng ven sông mở chỗ xem riêng; trên sông có thuyền kiểu truyền thống chở khách xem pháo hoa. Các chỗ này cần đặt trước rất lâu. Bài này không bàn giá, chỉ lưu ý: nếu đặt chỗ, hỏi rõ chỗ đó nhìn về khu bắn nào.
Từ xa
Xem từ chỗ cao ở xa thì pháo nhỏ đi nhiều, nhưng thấy được cả hai khu cùng lúc và tránh hẳn đám đông.
Đi lại và đám đông: điều người lần đầu hay bất ngờ
Gần một triệu lượt người dồn về một khu phố trong vài tiếng là quy mô mà ít đêm pháo hoa nào trên thế giới có. Tokyo xử lý bằng một hệ thống điều phối người đi bộ rất chặt:
- Lối đi một chiều. Nhiều tuyến phố chỉ cho đi một hướng. Người lạc phải đi vòng xa mới quay lại được. Hãy chụp lại sơ đồ lối đi được dán ở ga hoặc đăng trên trang chính thức.
- Ga đông, có khi hạn chế vào. Các ga Asakusa, Kuramae, Ryogoku, Oshiage thường phải điều tiết dòng người, có lúc cho vào theo đợt. Chuẩn bị sẵn thẻ đi tàu đủ tiền để không phải xếp hàng mua vé.
- Nhà vệ sinh rất ít so với lượng người. Nhà vệ sinh công cộng và trong cửa hàng tiện lợi xếp hàng dài. Tính trước chuyện này, nhất là khi đi với trẻ nhỏ.
- Điện thoại chập chờn. Mạng di động quá tải khi pháo bắt đầu. Hẹn trước một điểm gặp cụ thể nếu đi theo nhóm.
Chuyện chen lấn trong đám đông nói chung có các bài riêng ở những trang khác của hệ. Ở đây chỉ nhắc một điều: ở Sumida, sự an toàn đến từ việc đi theo hướng dẫn của cảnh sát và nhân viên, không cố đi ngược dòng để tìm chỗ đẹp hơn.
Thời tiết, hoãn, huỷ và những năm vắng bóng
Sumida là lễ hội ngoài trời giữa mùa mưa giông. Mưa nhỏ thì vẫn bắn; mưa lớn, gió mạnh hoặc giông sét thì ban tổ chức có thể hoãn hay huỷ. Quyết định thường được đưa ra vào sáng ngày diễn và đăng trên trang chính thức. Người ở xa nên kiểm tra trước khi lên đường.
Gió cũng quan trọng không kém mưa. Ngày lặng gió, khói tụ lại quanh khu bắn, các quả pháo sau bị khói của quả trước che mờ. Ngày gió nhẹ thổi ngang là ngày đẹp nhất. Người ở phía cuối gió sẽ thấy khói và có khi bị tàn tro mịn rơi nhẹ; chọn chỗ ở phía đầu gió nếu có thể.
Trong thế kỷ này, lễ hội từng tạm dừng ba năm liền, 2020–2022, vì đại dịch COVID-19, và trở lại vào tháng 7/2023. Lần trở lại ấy đông tới mức nhiều người không ra được tới bờ sông, chỉ xem qua khe nhà.
So sánh nhanh: Sumida với các đêm hanabi lớn khác
| Đặc điểm | Sumida (Tokyo) | Các lễ hội lớn vùng quê (Omagari, Nagaoka) |
|---|---|---|
| Khung cảnh | Phố thị, mái nhà, tháp cao | Lòng sông rộng, đồng, núi |
| Cỡ quả pháo | Nhỏ và vừa vì sát khu dân cư | Có quả rất lớn, vòng hoa vài trăm mét |
| Điểm mạnh | Gần, đông vui, dễ đi từ trung tâm | Hoành tráng, có thi tay nghề quy mô quốc gia |
| Khó khăn | Đông, khó tìm chỗ, đường một chiều | Xa Tokyo, khó tìm chỗ nghỉ đêm |
Ai đi Nhật để xem pháo hoa thường kết hợp: Sumida cuối tháng 7, Nagaoka đầu tháng 8, Omagari cuối tháng 8.
Góc nhìn hôm nay: xem Sumida thế nào cho trọn
Người Tokyo coi Sumida không chỉ là pháo hoa mà là một buổi chiều hè. Nhiều người mặc yukata, mang quạt giấy, mua đồ ăn ở các quầy ven đường, ngồi đợi trời tối cùng bạn bè. Cách xem trọn nhất là đến từ chiều, đi bộ một vòng Asakusa, rồi mới về chỗ đã chọn.
Ba việc nhỏ đáng làm:
- Tìm hiểu trước phần thi ở khu thứ nhất. Danh sách các đơn vị tham gia thường được công bố. Biết đang xem ai, bạn sẽ nhìn ra khác biệt về phong cách.
- Đếm khoảng trễ giữa ánh sáng và tiếng nổ. Âm thanh đi khoảng 340 m mỗi giây; cứ chậm khoảng 3 giây là cách điểm nổ khoảng 1 km. Ở Sumida, người đứng gần gần như không thấy độ trễ, người đứng xa thì thấy rõ.
- Mang rác về. Người Nhật mang theo túi rác riêng. Sáng hôm sau, bờ sông gần như sạch. Đây là phần văn hoá đáng học nhất của lễ hội.
Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem các bản ghi hình chính thức được đăng sau mỗi năm, đọc trang của lễ hội và trang du lịch của quận Sumida, hoặc ghé Bảo tàng Edo-Tokyo ở Ryogoku, nơi có phần trưng bày về đời sống Edo bên sông. Và như mọi đêm pháo hoa khác: pháo do đơn vị được cấp phép và người được đào tạo bắn, người xem chỉ việc ngắm.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội pháo hoa sông Sumida tổ chức vào ngày nào?
Thường vào thứ Bảy cuối cùng của tháng 7, bắt đầu khoảng 19:00 và kết thúc khoảng 20:30 giờ Tokyo. Ngày giờ chính xác từng năm được công bố trên trang chính thức của lễ hội. Nếu thời tiết xấu, ban tổ chức có thể hoãn hoặc huỷ.
Xem pháo hoa Sumida ở đâu đẹp nhất?
Chỗ gần nhất là công viên Sumida và hai bờ sông quanh khu bắn thứ nhất và thứ hai, nhưng phải tới rất sớm. Cầu thường không cho dừng lại đứng xem. Người tới muộn có thể đứng ở các đoạn phố cấm xe quanh Asakusa hoặc xem từ xa ở chỗ cao.
Pháo hoa Sumida có bao nhiêu quả?
Báo chí Nhật thường dẫn con số khoảng 20.000 quả cho cả hai khu bắn. Con số thay đổi theo năm. Pháo ở đây chủ yếu là cỡ nhỏ và vừa vì bắn giữa khu dân cư.
Đi xem pháo hoa Sumida bằng ga nào?
Các ga gần nhất là Asakusa, Kuramae, Ryogoku và Oshiage. Cả bốn ga đều rất đông trước và sau buổi diễn. Xuống ở ga xa hơn một chút rồi đi bộ thường nhanh hơn chờ ở ga gần.
Lễ hội Sumida có từ năm nào?
Lễ hội thường tính gốc từ năm 1733, khi pháo hoa được bắn bên sông Sumida ở khu Ryogoku. Tên gọi và hình thức ngày nay có từ năm 1978. Lễ hội tạm dừng giai đoạn 2020–2022 và trở lại năm 2023.