Pháo hoa hình trái tim, mặt cười, hành tinh được tạo ra thế nào

Pháo hoa hình trái tim, mặt cười hay hành tinh có vành được tạo ra bằng cách đặt các viên sao bên trong quả pháo theo đúng hình cần vẽ, thay vì rải đều thành quả cầu. Khi quả tách vỏ, sao bay ra giữ nguyên bố cục và phóng to hình ấy lên bầu trời. Nhưng hình chỉ hiện ra trọn vẹn khi mặt phẳng của nó quay đúng về phía người xem — vì thế người bắn thường cho nhiều quả cùng hình lên một lúc, để ít nhất một quả "trúng góc".

Bài này chỉ giải thích nguyên lý ở mức người xem cần biết. Làm pháo là việc của đơn vị được cấp phép và người được đào tạo; không ai nên tự thử.

Từ quả cầu đến hình vẽ

Một bông pháo bình thường như mẫu đơn hay hoa cúc là một quả cầu: sao nằm đều quanh tâm, bay ra đều mọi hướng. Pháo hoa có hình (tiếng Anh gọi là pattern shell, tiếng Nhật gọi là katamono) đi theo hướng khác: thay vì cả một quả cầu sao, người thợ chỉ xếp một nhóm sao theo một đường nét nhất định, nằm trên một mặt phẳng.

Khi quả tách vỏ, mỗi viên sao bay ra theo hướng xuyên tâm. Vì các viên sao xuất phát từ những vị trí tạo thành một hình, chúng tiếp tục giữ đúng bố cục ấy khi bay xa ra — giống như vẽ một hình nhỏ trên quả bóng bay xẹp rồi thổi phồng lên. Hình được phóng to hàng trăm lần trong vài phần giây.

Hình càng đơn giản, càng dễ nhận ra: vòng tròn, trái tim, ngôi sao năm cánh, mặt cười, con bướm, khuôn mặt mèo. Ở Nhật, các nhà làm pháo còn tạo được những hình phức tạp hơn, nhưng nguyên tắc chung vẫn vậy: ít nét, rõ nét.

Vấn đề lớn nhất: góc nhìn

Đây là điều làm pháo hoa hình vừa thú vị vừa khó. Một hình phẳng chỉ hiện ra đúng khi người xem nhìn thẳng vào mặt của nó. Mà quả pháo khi bay lên lại xoay tự do, không ai điều khiển được nó dừng ở hướng nào lúc tách vỏ.

Vì thế, trong các màn bắn chuyên nghiệp, pháo hoa hình hiếm khi đi lẻ. Người thiết kế thường cho ba, bốn quả cùng hình lên cùng lúc hoặc nối nhau. Mỗi quả có một hướng ngẫu nhiên, nên xác suất có ít nhất một quả hiện rõ với phần lớn khán giả cao hơn hẳn. Khán giả ở các phía khác nhau có thể thấy "quả đẹp" khác nhau.

Người hay xem pháo hoa ở Nhật quen với cảnh cả khán đài cùng "ồ" lên khi một mặt cười hiện rõ, rồi cười vang khi quả kế tiếp hiện thành mặt lộn ngược. Đó là một phần cái duyên của loại pháo này.

Hành tinh có vành: hình ba chiều thật sự

Bông pháo "hành tinh" (thường gọi là sao Thổ, tiếng Anh Saturn shell) là một kiểu đặc biệt. Nó gồm hai phần: một quả cầu sao ở giữa giống mẫu đơn, và một vòng sao phẳng bao quanh — hai nhóm sao thường khác màu. Khi nở, ta thấy một hành tinh tròn với chiếc vành nghiêng, đúng như hình sao Thổ trong sách thiên văn.

Điều thú vị là kiểu này "dễ tính" với góc nhìn hơn trái tim hay mặt cười. Quả cầu ở giữa nhìn từ đâu cũng tròn. Chiếc vành dù nghiêng thế nào cũng trông giống vành hành tinh — vì chính vành sao Thổ thật ta cũng thấy nghiêng ở nhiều góc khác nhau qua các năm. Một hình phẳng lệch góc thì hỏng, còn hình hành tinh lệch góc vẫn đẹp.

Nhiều biến thể khác cũng dựa trên ý tưởng này: hai vòng tròn vuông góc tạo hình quả cầu khung, vòng tròn kép lồng nhau, vòng tròn có nhuỵ.

Những hình hay gặp và vì sao chúng được chọn

• Vòng tròn: hình cơ bản nhất, dễ làm đều và vẫn đẹp khi hơi nghiêng (thành hình bầu dục).
• Trái tim: được ưa chuộng ở lễ cưới, ngày lễ tình nhân, đêm hội có chủ đề yêu thương. Rất nhạy với góc nhìn.
• Ngôi sao: năm cánh, thường một màu; nhìn nghiêng vẫn còn nhận ra được.
• Mặt cười: một vòng tròn, hai chấm mắt, một đường cong miệng — được trẻ em thích nhất, cũng là hình hay bị "lộn ngược" nhất.
• Con bướm, chiếc nơ: hai nửa đối xứng, đẹp khi nhìn thẳng.
• Hành tinh có vành: ít phụ thuộc góc nhìn, hay dùng làm điểm nhấn.

Một cách khác để vẽ hình bằng lửa: tranh lửa trên giàn

Trước khi có pháo hoa hình bay trên trời, người ta đã vẽ hình bằng lửa ở mặt đất. Trên một giàn khung gỗ hoặc kim loại lớn, người ta gắn hàng trăm ống lửa nhỏ theo đường nét của một bức hình. Khi châm, cả bức hình bừng sáng cùng lúc và cháy trong ít phút. Tiếng Anh gọi kiểu này là lancework. Các đêm pháo hoa hoàng gia ở châu Âu thế kỷ 17–19 rất ưa những bức tranh lửa như vậy, thường là hình biểu tượng, đài vòng cung hay hoa văn.

Tranh lửa trên giàn có ưu điểm lớn so với pháo hoa hình trên trời: nó đứng yên, nhìn thẳng, không lo sai góc. Nhược điểm là chỉ khán giả ở phía trước thấy rõ, và nó nằm thấp. Ngày nay kiểu này vẫn xuất hiện ở một số lễ hội, nhưng hiếm hơn.

Pháo hoa hình và drone: hai cách vẽ hình lên trời

Từ cuối thập niên 2010, các màn trình diễn drone đã làm được những hình phức tạp, đứng yên lâu, chuyển động mượt mà và nhìn rõ từ nhiều góc vì drone có thể xếp hình hướng về khán đài chính. Vậy pháo hoa hình có còn chỗ đứng?

Câu trả lời là có, vì hai thứ mang cảm xúc khác nhau. Drone giống một bức tranh động bằng điểm ảnh — rõ, chính xác, nhưng không có tiếng, không có tia lửa. Pháo hoa hình chỉ sống vài giây, có khi méo, có khi lộn ngược, nhưng nó là lửa thật, nở bung với tiếng nổ thật. Nhiều đêm khai mạc hiện nay kết hợp cả hai: drone vẽ hình chính xác, pháo hoa tạo sức bùng nổ. Chuyện so sánh chi tiết nằm ở danh mục drone, ánh sáng và trình chiếu.

Góc nhìn hôm nay: xem pháo hoa hình cho trọn

1. Đứng chính diện khu vực bắn. Các nhà thiết kế thường tính hướng bắn cho khán đài chính. Đứng lệch quá nhiều về hai bên thì hình dễ méo.
2. Đừng nhìn quả đầu tiên rồi thất vọng. Pháo hoa hình thường đi theo loạt; quả thứ hai, thứ ba có thể trúng góc hơn.
3. Chụp liên tiếp. Khi thấy hình bắt đầu xuất hiện, chụp nhanh nhiều tấm. Trong cả loạt thường có một tấm hình rõ.
4. Kể cho trẻ con về góc nhìn. Cầm một tờ giấy cắt hình trái tim, xoay trước mắt trẻ để thấy trái tim biến thành vạch — một bài học hình học nhỏ ngay tại chỗ.

Ai muốn tìm hiểu sâu hơn về pháo hoa hình kiểu Nhật có thể tìm trang chính thức của các lễ hội pháo hoa lớn ở Nhật, nơi thường giới thiệu các quả katamono đoạt giải, hoặc đọc phần về quả có hình trong sách của Takeo Shimizu. Và luôn nhớ: chỉ đơn vị được cấp phép, người được đào tạo mới được bắn pháo hoa nổ.