Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal (Canada) là một trong những cuộc thi pháo hoa theo nhạc lâu đời nhất thế giới, tổ chức từ năm 1985. Mỗi mùa hè, khoảng từ cuối tháng 6 tới đầu tháng 8, các đội từ nhiều nước lần lượt bắn mỗi tối một đội, mỗi màn khoảng nửa tiếng, trên mặt hồ trong khu công viên giải trí La Ronde ở đảo Sainte-Hélène. Khán giả xem từ khán đài có vé trong công viên, hoặc miễn phí dọc bờ sông Saint-Laurent và trên cây cầu Jacques-Cartier được cấm xe trong giờ bắn.
Montreal khác các đêm pháo hoa khác ở đâu
Phần lớn các đêm pháo hoa nổi tiếng chỉ diễn ra một đêm: Sumida một tối thứ Bảy, Sydney một đêm giao thừa. Montreal là một mùa. Suốt nhiều tuần liền, cứ đến tối diễn, một đội mới lại lên "sàn thi". Người Montreal có thể xem cả mùa, so đội này với đội kia, tranh luận với nhau xem ai xứng giải — như một mùa giải thể thao của pháo hoa.
Điểm khác thứ hai: đây là cuộc thi có chấm điểm. Mỗi đội được giao cùng một điều kiện — cùng địa điểm, cùng thời lượng — và tự thiết kế một màn pháo hoa theo nhạc do mình chọn. Ban giám khảo chấm, cuối mùa trao giải. Giải của Montreal mang tên Jupiter, có các hạng vàng, bạc, đồng.
Điểm khác thứ ba là khán giả. Một số đêm, hàng chục nghìn người đứng dọc bờ sông và trên cầu, nhưng phần lớn là người địa phương đi xem như một thói quen mùa hè — mang ghế gấp, đồ ăn, ra bờ sông sau bữa tối.
Đảo Sainte-Hélène và hồ La Ronde
Montreal là một hòn đảo giữa sông Saint-Laurent. Ngay trước trung tâm thành phố là hai đảo nhỏ hơn, nơi từng tổ chức Triển lãm Thế giới năm 1967 (Expo 67). Công viên giải trí La Ronde được xây cho triển lãm ấy, ở đầu đảo Sainte-Hélène.
Pháo được bắn quanh một hồ nước nhỏ trong La Ronde. Lựa chọn này có mấy cái lợi:
- Khoảng cách an toàn có sẵn. Hồ và bãi xung quanh cách khu dân cư bằng cả một nhánh sông.
- Khán đài cố định. Bờ hồ có khán đài cho người mua vé, nhìn thẳng vào sân khấu, nghe nhạc chuẩn.
- Nhìn được từ thành phố. Pháo tầng cao vượt lên trên đảo, người đứng bờ bên kia sông và trên cầu vẫn thấy rõ.
- Mặt nước phản chiếu cho người ngồi khán đài.
Cây cầu Jacques-Cartier, cây cầu thép nối Montreal với đảo và bờ nam, nằm ngay cạnh. Trong giờ bắn các đêm thi, cầu thường được cấm xe; người đi bộ lên cầu đứng xem — một trong những góc xem pháo hoa độc đáo nhất thế giới.
Một đội thi trình bày những gì
Mỗi đêm thi là một màn pháo hoa theo nhạc dài khoảng nửa tiếng, do đội đại diện một nước thiết kế và bắn. Đội nước chủ nhà Canada thường cũng có một suất.
Cách các giám khảo pháo hoa quốc tế thường chấm — độ khớp nhạc, độ sáng tạo, sự đa dạng hiệu ứng, kỹ thuật, nhịp tổng thể — đã được trình bày kỹ trong bài về thi pháo hoa ở danh mục thiết kế màn pháo hoa. Ở Montreal, khán giả thường để ý thêm mấy điều:
- Bản nhạc được chọn. Nhiều đội chọn nhạc mang màu sắc nước mình, ghép với nhạc phim, nhạc cổ điển, nhạc đại chúng. Bản phối hay là một nửa thành công.
- Câu chuyện. Một số màn có chủ đề rõ: bốn mùa, đại dương, một chuyến đi. Người xem cảm được mạch truyện mà không cần chữ.
- Khoảnh khắc lặng. Một đoạn chỉ vài quả pháo chậm rơi, giữa hai cao trào, thường được khán giả nhớ nhất.
- Đoạn kết. Những giây cuối là lúc các đội dồn sức, và cũng là lúc khán đài đứng dậy.
Tất cả các đội đều bắn bằng hệ thống điều khiển điện tử, theo kịch bản đã được ban tổ chức duyệt về an toàn. Người bắn là chuyên gia được cấp phép ở nước mình và được phép hoạt động tại Canada.
Đi xem: khán đài, bờ sông hay trên cầu
| Chỗ xem | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Khán đài trong La Ronde | Nhìn chính diện, nghe nhạc chuẩn, có mặt hồ phản chiếu | Cần vé; vào công viên từ chiều |
| Cầu Jacques-Cartier | Góc cao, gần, rất đặc biệt | Chỉ khi cầu cấm xe; đông, đứng suốt buổi |
| Cảng cổ và các bến dọc bờ sông phía thành phố | Miễn phí, nhiều chỗ, gần phố cổ | Pháo tầng thấp bị đảo che; nhạc nghe qua sóng phát thanh hoặc mạng |
| Bờ nam sông Saint-Laurent | Thoáng, thường bớt đông | Xa hơn, đi lại khó hơn |
| Trên thuyền | Giữa sông, góc rộng | Chỉ trong vùng cho phép, xa khu bắn |
Một chi tiết rất "Montreal": vì phần lớn người xem ở ngoài công viên không nghe được nhạc, nhạc của mỗi màn thường được phát song song trên sóng phát thanh hoặc qua mạng. Người đứng trên cầu hay bờ sông mang theo tai nghe, nghe nhạc và nhìn pháo cùng lúc. Nhưng đừng quên độ trễ: ánh sáng tới gần như tức thì, còn tiếng nổ đi khoảng 340 m mỗi giây. Đứng cách điểm bắn chừng một cây số, tiếng nổ thật tới sau khoảng 3 giây — nghe nhạc trên radio thì hình khớp nhạc, nhưng tiếng nổ lại lệch.
Mốc thời gian của cuộc thi
- 1967: Triển lãm Thế giới Expo 67 diễn ra ở Montreal; công viên La Ronde được xây trên đảo Sainte-Hélène.
- 1985: Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal lần đầu tổ chức.
- Những thập niên sau: cuộc thi diễn ra hằng năm vào mùa hè, thành một trong những cuộc thi pháo hoa lâu đời và có uy tín nhất thế giới; nhiều đội pháo hoa coi giải Jupiter là danh hiệu đáng mơ ước.
- 2020: cuộc thi tạm dừng vì đại dịch COVID-19, sau đó trở lại.
Montreal không phải cuộc thi pháo hoa quốc tế duy nhất. Châu Á có cuộc thi ở Ma Cao, bắt đầu từ năm 1989. Ở Việt Nam, lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng cũng đi theo mô hình nhiều đội thi theo nhạc trong nhiều đêm.
Mùa hè Montreal: thời tiết và chuẩn bị
Mùa hè Montreal ấm, ngày dài, trời tối muộn — vì vậy pháo thường bắt đầu khá muộn, khoảng 22:00 giờ địa phương, khi trời đủ tối. Giông mùa hè có thể làm hoãn một đêm thi; ban tổ chức công bố trên trang chính thức.
- Đi bằng tàu điện ngầm: đảo có ga riêng; xe riêng gần như không có chỗ đỗ.
- Mang áo khoác mỏng: gió sông về khuya mát hơn ban ngày.
- Đồ chống côn trùng nếu ngồi bờ sông.
- Tai nghe và điện thoại sạc đầy để nghe nhạc màn diễn.
- Giờ về: đêm thi kết thúc gần nửa đêm; xem trước giờ tàu cuối.
Giờ Montreal mùa hè chậm hơn giờ Việt Nam 11 tiếng. Một màn bắt đầu 22:00 thứ Bảy ở Montreal là 9:00 sáng Chủ nhật giờ Việt Nam — giờ đẹp để xem lại bản ghi hình.
Góc nhìn hôm nay: xem một mùa thi để thấy pháo hoa thay đổi
Vì diễn ra đều đặn gần bốn mươi năm, Montreal là tấm gương phản chiếu ngành pháo hoa thế giới. Xem các màn đầu những năm 1990 rồi xem các màn gần đây, người xem sẽ thấy rõ: nhạc và pháo khớp nhau tới từng phách nhờ điều khiển điện tử; màu sắc tinh tế hơn; nhiều hiệu ứng tầng thấp hơn; có đội đưa thêm yếu tố ánh sáng. Đó là câu chuyện của cả nghề, không riêng một đội nào.
Với người ở xa, cách tham gia đơn giản nhất là chọn hai, ba màn của các đội khác nhau trong cùng một mùa, xem liền nhau và tự chấm theo bốn câu hỏi: nhạc có khớp không, có câu chuyện không, có khoảnh khắc lặng không, đoạn kết có làm mình muốn vỗ tay không. Sau đó so với kết quả chính thức. Đây là cách nhanh nhất để mắt mình "lên tay".
Và như mọi đêm pháo hoa khác: những màn pháo hoa ở Montreal được bắn bởi các đội chuyên nghiệp có giấy phép, trong vùng an toàn được kiểm soát. Người xem chỉ cần chọn chỗ, nghe nhạc và ngắm.
Câu hỏi thường gặp
Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal có từ năm nào?
Cuộc thi bắt đầu từ năm 1985 và diễn ra hằng năm vào mùa hè, trừ những năm tạm dừng như thời đại dịch COVID-19. Đây là một trong những cuộc thi pháo hoa theo nhạc lâu đời nhất thế giới. Giải thưởng mang tên Jupiter.
Pháo hoa Montreal được bắn ở đâu?
Pháo được bắn quanh một hồ nước trong công viên giải trí La Ronde, trên đảo Sainte-Hélène giữa sông Saint-Laurent. Khán đài có vé nằm trong công viên. Người xem miễn phí đứng dọc bờ sông phía thành phố và trên cầu Jacques-Cartier khi cầu cấm xe.
Giải Jupiter trong thi pháo hoa Montreal là gì?
Jupiter là tên giải thưởng của cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal, có các hạng vàng, bạc, đồng. Các giải được trao cho những đội có màn trình diễn được giám khảo đánh giá cao nhất trong mùa. Với nhiều đội pháo hoa, đây là danh hiệu rất được coi trọng.
Mỗi màn thi pháo hoa ở Montreal dài bao lâu?
Mỗi đội trình bày một màn pháo hoa theo nhạc dài khoảng nửa tiếng. Mỗi tối thi thường chỉ có một đội. Các đêm thi trải dài nhiều tuần trong mùa hè.
Có nghe được nhạc khi xem pháo hoa Montreal ngoài bờ sông không?
Nhạc của mỗi màn thường được phát song song trên sóng phát thanh hoặc qua mạng, nên người đứng ngoài công viên có thể nghe bằng tai nghe. Do âm thanh đi chậm hơn ánh sáng, tiếng nổ thật sẽ tới sau vài giây. Hình ảnh thì vẫn khớp với nhạc nghe qua sóng.