Đồng diễn võ thuật trong lễ khai mạc: vì sao luôn hút mắt khán đài

Đồng diễn võ thuật luôn hút mắt trong lễ khai mạc vì nó có đủ những thứ đồng diễn cần: động tác dứt khoát dừng đúng một điểm, tiếng hô chung vang khắp sân, trang phục đồng màu dễ tạo mảng, và vũ khí tập như côn, kiếm kéo dài đường nét để khán đài xa vẫn thấy rõ. Võ còn mang sẵn bản sắc của một vùng đất, nên một màn võ vài phút vừa là thể thao vừa là lời giới thiệu văn hoá của nước chủ nhà.

Vì sao võ thuật "đọc" được từ xa

Múa thường đẹp ở những chuyển động mềm, liền mạch. Từ hàng ghế cao cách sân vài chục mét, sự mềm mại ấy dễ hoà thành một khối mờ. Võ thì khác: mỗi thế kết thúc bằng một điểm dừng rõ ràng. Hàng trăm người cùng dừng một lúc, cả đội hình như đóng băng trong khoảnh khắc. Mắt người xem rất nhạy với chuyển động đột ngột rồi đứng yên, nên khán đài thấy rõ sự đồng đều, và cũng thấy rõ nếu ai đó lệch.

Có thể tóm lại bốn lý do:

• Điểm dừng sắc nét: thế đứng, thế đấm, thế đá đều kết thúc bằng một tư thế giữ yên, tạo nhịp "chuyển động – đứng" dễ nhìn.
• Tiếng hô chung: âm thanh do chính người diễn tạo ra, không qua loa, khiến khán đài cảm nhận được sức mạnh của tập thể.
• Trang phục đồng màu: võ phục trắng, đen hoặc màu riêng của từng môn tạo mảng màu lớn, đặc biệt rõ dưới đèn sân.
• Binh khí tập: côn, kiếm, quạt, thương đều làm dài cánh tay, khiến mỗi động tác to gấp đôi khi nhìn từ xa.

Những màn võ trong lễ khai mạc lớn

Võ thuật xuất hiện trong lễ khai mạc của nhiều đại hội thể thao, nhất là khi nước chủ nhà có môn võ gắn với bản sắc.

Seoul 1988: taekwondo

Lễ khai mạc Olympic Seoul 1988 có màn biểu diễn taekwondo đông người, đội hình lớn trải trên sân. Taekwondo khi ấy là môn biểu diễn tại Olympic, sau này trở thành môn thi đấu chính thức từ Sydney 2000. Màn võ trong lễ khai mạc giới thiệu môn võ của nước chủ nhà với khán giả toàn thế giới.

Bắc Kinh 2008: thái cực quyền

Lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh 2008 của đạo diễn Trương Nghệ Mưu có đoạn hàng nghìn người mặc trắng diễn thái cực quyền, xếp thành những vòng tròn lớn quanh tâm sân. Điều đáng chú ý là thái cực quyền vốn chậm, mềm, khác hẳn kiểu võ dứt khoát. Đội hình đông người đã biến sự chậm rãi ấy thành những gợn sóng lan đều trên sân, cho thấy võ không nhất thiết phải mạnh mới hút mắt.

Lễ khai mạc ở Việt Nam

Trong các lễ khai mạc SEA Games, Đại hội Thể thao toàn quốc, Hội khoẻ Phù Đổng do Việt Nam tổ chức, đồng diễn võ cổ truyền và Vovinam là tiết mục quen thuộc. Võ cổ truyền gợi những vùng đất có truyền thống võ như Bình Định, còn Vovinam là môn võ do võ sư Nguyễn Lộc sáng lập năm 1938, nay có mặt ở nhiều nước. Vovinam từng là môn thi đấu tại SEA Games, còn võ cổ truyền là môn được tập rộng rãi trong trường học và câu lạc bộ, nên cả hai xuất hiện ở lễ khai mạc vừa hợp lẽ vừa là niềm tự hào.

Cấu trúc một màn đồng diễn võ

Dù mỗi màn một khác, phần lớn đồng diễn võ trong lễ khai mạc theo một khung quen thuộc:

1. Vào sân và chào: các khối chạy vào vị trí, đứng nghiêm, thực hiện lễ chào của môn võ. Đây là khoảnh khắc tĩnh đầu tiên, khán đài thường vỗ tay.
2. Bài quyền tay không: các thế cơ bản thực hiện đồng loạt, tiếng hô vang theo nhịp. Đây là phần thể hiện độ đều.
3. Binh khí: đổi sang côn, kiếm, quạt. Đội hình thường chuyển sang hình mới cùng lúc đổi binh khí.
4. Đối luyện, biểu diễn kỹ thuật: một nhóm nhỏ ở giữa sân trình diễn những kỹ thuật khó, trong khi khối đông người làm nền.
5. Kết: cả đội hình dừng ở một thế cuối, thường kèm tiếng hô lớn nhất và một hình đội hình hoàn chỉnh.

Cấu trúc "đông người làm nền, nhóm nhỏ làm điểm nhấn" rất phổ biến. Khối đông lo phần hình và nhịp, nhóm nhỏ lo phần kỹ thuật mà máy quay cận cảnh có thể ghi lại.

Tiếng hô: âm thanh của đội hình

Hầu hết đồng diễn chỉ phát ra âm thanh qua loa. Võ thì có thêm âm thanh thật từ chính người diễn: tiếng hô, tiếng dậm chân, tiếng binh khí chạm nhau. Khi hàng trăm người hô cùng lúc, tiếng hô vang khắp khán đài mà không cần thiết bị.

Chính vì là âm thanh thật, tiếng hô cũng chịu cùng vấn đề với mọi âm thanh trên sân rộng: người đứng xa nhau hô cùng lúc, nhưng khán giả nghe tiếng từ phía gần trước, phía xa sau, có thể nghe như một tràng dài. Người dàn dựng thường cho đội hình gọn lại, hoặc chấp nhận và dùng chính hiệu ứng "tiếng hô lan" ấy như một làn sóng âm thanh.

Đồng diễn võ khác thi quyền ở đâu

Vì động tác được giản lược, nhiều màn đồng diễn võ có cả học sinh mới tập vài tháng đứng chung với võ sinh lâu năm. Người giỏi được đặt ở hàng đầu và giữa sân, nơi máy quay hay lia tới.

Những rủi ro người dựng phải tính

Võ có binh khí và động tác mạnh, nên đồng diễn võ cần cẩn trọng hơn đồng diễn thể dục:

• Khoảng cách an toàn giữa các người diễn khi dùng côn, kiếm phải rộng hơn bình thường, kể cả khi đội hình chuyển.
• Binh khí tập làm bằng vật liệu nhẹ, không sắc, phù hợp cho biểu diễn.
• Mặt sân: cỏ ướt, sàn trơn dưới đèn có thể khiến động tác xoay, đá mất thăng bằng. Tổng duyệt trong điều kiện giống ngày diễn rất quan trọng.
• Sức bền: thế đứng tấn giữ lâu dưới nắng hay đèn nóng dễ gây mệt, nhất là với học sinh.

Góc nhìn hôm nay: xem võ đồng diễn cho tinh

Khi xem một màn đồng diễn võ, thử để ý mấy điều để thấy cái tinh của người dựng:

1. Điểm dừng: cả khối có dừng đúng một lúc không, hay lác đác người dừng trước, người dừng sau?
2. Chuyển hình khi đổi binh khí: đội hình có đổi hình ngay lúc đổi côn sang kiếm không? Đây là chỗ người dựng giấu sự chuyển cảnh.
3. Nhóm điểm nhấn: ai đứng giữa sân, họ làm gì khác khối đông?
4. Tiếng hô: có vang gọn một tiếng, hay thành tràng dài vì khoảng cách?

Muốn xem võ cổ truyền, Vovinam biểu diễn tận nơi, các giải võ cổ truyền, các lễ hội võ thuật ở địa phương và lễ khai mạc hội khoẻ Phù Đổng thường có màn đồng diễn. Tư liệu lễ khai mạc Seoul 1988, Bắc Kinh 2008 có trên kênh chính thức của Olympic (olympics.com).