Xếp hình bằng người: vì sao phải nhìn từ khán đài cao mới thấy rõ

Xếp hình bằng người là cho hàng trăm, hàng nghìn người đứng, ngồi hoặc nằm đúng vị trí trên một mặt phẳng để cả khối thành một biểu tượng: bông hoa, ngôi sao, trái tim, con số, biểu trưng của đại hội. Hình đó chỉ đọc được từ trên cao, vì nhìn từ thấp, hình bị ép dẹt, phần xa bị phần gần che khuất. Góc nhìn càng gần thẳng đứng, hình càng đúng tỉ lệ; vì vậy người dựng luôn thiết kế cho một chỗ nhìn cụ thể như khán đài chính hay máy quay đặt cao.

Một người là một điểm ảnh

Cách dễ hiểu nhất là coi mỗi người như một điểm ảnh (pixel) trên màn hình. Màn hình điện thoại có hàng triệu điểm ảnh nên hiện được chữ nhỏ, đường cong mịn. Một sân bóng thì không như vậy.

Thử ước tính: mặt sân bóng đá tiêu chuẩn rộng khoảng 105 m × 68 m, tức hơn 7.000 m². Nếu mỗi người đứng cách nhau khoảng 1,5 m để còn cử động, mỗi người chiếm khoảng 2,25 m², cả sân chứa được chừng ba nghìn người. Xếp thành lưới, đó là một "bức ảnh" cỡ 70 × 45 điểm. Bằng kích cỡ một biểu tượng nhỏ trên màn hình máy tính.

Từ phép tính đó suy ra mấy luật thiết kế:

• Nét phải dày. Một nét chỉ một người đứng sẽ mất hút khi nhìn xa. Nét của chữ, của đường viền nên dày ít nhất ba, bốn người.
• Hình phải đơn giản. Biểu trưng nhiều chi tiết nhỏ phải được giản lược còn vài mảng lớn, giống như vẽ biểu tượng ứng dụng.
• Đường cong cần nhiều người. Với ít người, đường tròn sẽ lởm chởm như bậc thang. Muốn tròn, phải tăng số người ở viền hoặc dùng đạo cụ lấp khe.
• Tương phản là tất cả. Áo trắng trên cỏ xanh, áo đỏ trên nền áo vàng. Hai màu gần nhau sẽ hoà vào một khi nhìn từ xa.

Vì sao phải nhìn từ khán đài cao

Khi nhìn một hình vẽ trên mặt đất từ một góc nghiêng, chiều sâu của hình (theo hướng nhìn) bị co lại, còn chiều ngang thì gần như giữ nguyên. Mức co phụ thuộc vào góc ngẩng của tầm mắt so với mặt sân. Với người nhìn đủ xa, hình theo chiều sâu co lại xấp xỉ theo sin của góc nhìn xuống.

Một ví dụ cụ thể: ngồi ở khán đài cao 20 m so với mặt sân, cách tâm sân khoảng 60 m theo phương ngang. Góc nhìn xuống chỉ khoảng 18°. Một vòng tròn đường kính 40 m giữa sân trông như hình bầu dục có chiều sâu chỉ khoảng một phần ba bề ngang. Từ hàng ghế đầu, gần như cùng độ cao với mặt sân, khán giả chỉ thấy một hàng người dài.

Ngoài chuyện co dẹt còn có hiện tượng gần to, xa nhỏ: phần hình ở phía xa khán đài trông nhỏ hơn phần ở gần. Một hình vuông sẽ thành hình thang, cạnh xa ngắn hơn cạnh gần.

Người dựng "bóp méo trước" để khán đài thấy đúng

Vì biết trước hình sẽ bị co và thành hình thang, người dựng có thể làm ngược lại: vẽ hình trên mặt sân dài ra theo chiều sâu và loe rộng ở phía xa, để khi nhìn từ đúng khán đài, hình hiện ra đúng tỉ lệ. Đây là cùng nguyên lý với tranh vẽ 3D trên vỉa hè: nhìn từ một điểm thì thấy như nổi lên, đứng chỗ khác thì thấy méo mó.

Cái giá phải trả là hình chỉ đúng ở một hướng. Một lễ khai mạc có khán đài bốn phía phải chọn: thiết kế cho khán đài chính và máy quay truyền hình, hoặc dùng các hình đối xứng tâm như vòng tròn, ngôi sao, bông hoa, vốn trông ổn từ mọi phía. Đó là lý do vòng tròn và hình toả tâm xuất hiện nhiều đến vậy ở các lễ khai mạc trên sân vận động.

Đứng, ngồi, nằm và đạo cụ: tăng diện tích mỗi điểm ảnh

Một người đứng nhìn từ trên xuống chỉ là một chấm nhỏ: đỉnh đầu và vai. Để mỗi "điểm ảnh" to hơn, người dựng có vài cách:

• Dang tay hoặc giơ đạo cụ. Quạt, nón, ô, tấm vải, vòng tay làm diện tích nhìn thấy tăng lên nhiều lần.
• Nằm xuống. Một người nằm phủ một vệt dài, nên hình kín hơn hẳn. Kiểu này hay dùng khi chụp ảnh từ trên cao, ít dùng trong lễ khai mạc vì khó chuyển động.
• Tấm vải lớn chung. Một nhóm người cầm chung một tấm vải màu lớn, kéo căng rồi lật, tạo mảng màu tức thì mà không cần đông người.
• Đạo cụ phát sáng. Buổi tối, đèn cầm tay hoặc đèn gắn trên trang phục làm mỗi người thành một điểm sáng rõ ràng, nền tối xung quanh tự tạo tương phản.

Biểu tượng nào hợp để xếp bằng người

Không phải biểu tượng nào cũng hợp. Kinh nghiệm chung của những người dựng:

1. Hợp nhất: hình hình học và hình thiên nhiên đơn giản, như vòng tròn, ngôi sao, trái tim, bông hoa, mặt trời, con sóng. Ở Việt Nam hay gặp bông sen, cánh chim lạc, hoa văn trống đồng giản lược.
2. Hợp vừa: con số (năm tổ chức, số kỳ đại hội), chữ cái viết tắt. Đọc được nhưng chỉ từ một hướng, và phải đủ nét dày.
3. Khó: biểu trưng có chữ nhỏ, chân dung người, hình có nhiều chi tiết mảnh. Với độ phân giải vài nghìn người, những thứ này thường trở nên khó đọc.

Một mẹo phổ biến là kết hợp: đội hình người làm phần khung lớn, màn hình hoặc trình chiếu lên mặt sân lo phần chi tiết. Khán giả thấy cả hai lớp chồng lên nhau.

Máy quay trên cao: khán giả thứ hai

Ở các lễ khai mạc lớn, khán giả quan trọng nhất của đội hình nhiều khi là máy quay. Máy quay đặt trên mái sân, trên cần cẩu hoặc treo trên dây cáp vắt ngang sân nhìn được gần như thẳng đứng, thấy hình đúng tỉ lệ mà không khán đài nào thấy. Máy bay không người lái quay từ trên cao cũng được dùng, nhưng cần giấy phép bay theo quy định.

Vì thế có những đội hình được dựng chủ yếu cho truyền hình: người ngồi khán đài thấy một mảng lộn xộn, còn khán giả ở nhà thấy rõ một bông hoa. Đạo diễn giỏi cố cân bằng, để cả hai nhóm khán giả đều có thứ để xem.

Góc nhìn hôm nay: tự kiểm tra một hình trước khi xếp

Thầy cô hay cán bộ đoàn đội muốn xếp một hình bằng học sinh trên sân trường có thể làm vài phép thử đơn giản:

1. Xác định chỗ nhìn trước. Hình sẽ được xem từ tầng hai, từ ban công, hay chụp từ trên cao? Thiết kế cho đúng chỗ đó.
2. Vẽ hình lên giấy kẻ ô, mỗi ô là một học sinh. Nếu trên giấy đã thấy hình lởm chởm, ra sân sẽ còn khó đọc hơn.
3. Kéo dài hình theo chiều sâu nếu chỗ nhìn thấp. Có thể chụp thử bằng điện thoại từ đúng chỗ đó, xem hình dẹt bao nhiêu rồi chỉnh.
4. Chọn màu tương phản với nền sân: áo sáng trên nền tối, áo màu trên nền xi măng xám.
5. Đánh dấu vị trí bằng phấn hoặc băng dính màu, mỗi học sinh một dấu, để hình đứng lên nhanh và đúng.

Khi xem lễ khai mạc trên truyền hình, thử chú ý những cảnh máy quay chuyển từ khán đài lên góc thẳng đứng: đó là lúc thấy rõ nhất người dựng đã tính toán hình cho ai xem.