Pháo hoa lặng tiếng (thường gọi là "quiet fireworks" hay "low-noise fireworks") là màn pháo hoa được thiết kế để giảm mạnh tiếng nổ: bỏ những hiệu ứng nổ đanh chỉ để tạo âm thanh, ưu tiên hiệu ứng màu, hiệu ứng rủ chậm và tầm thấp – tầm vừa. Nó không im hoàn toàn, vì quả pháo nào cũng có tiếng khi bay lên và khi bung, nhưng nhỏ hơn rõ rệt. Xu hướng này lớn dần ở nhiều nơi, xuất phát từ lo ngại cho thú nuôi, động vật hoang dã, và những người nhạy cảm với tiếng ồn lớn đột ngột.
Tiếng ồn của pháo hoa đến từ đâu
Một màn pháo hoa thông thường có ba nguồn âm thanh chính:
- Tiếng phóng: tiếng "bụp" trầm khi quả pháo rời giàn bắn.
- Tiếng bung: tiếng nổ khi quả pháo tách vỏ trên cao để rải các điểm sáng ra.
- Hiệu ứng âm thanh có chủ đích: những quả chỉ để tạo tiếng nổ thật to, chớp trắng, gần như không có màu; cộng thêm các hiệu ứng lách tách, rít, huýt.
Nhóm thứ ba là nguồn ồn lớn nhất và cũng dễ bỏ nhất, vì nó không đóng góp nhiều vào phần nhìn. Trong nhiều màn diễn truyền thống, những tiếng nổ đanh này được dùng để "chấm câu", tạo cảm giác rung lồng ngực ở cao trào. Pháo hoa lặng tiếng bắt đầu bằng việc từ bỏ chúng.
Thiết kế một màn ít tiếng ồn thế nào
Đây là việc của người thiết kế và đơn vị được cấp phép, không phải chuyện tự làm. Ở mức khái niệm, các lựa chọn gồm:
| Ồn hơn | Ít ồn hơn |
|---|---|
| Quả chỉ tạo tiếng nổ đanh, chớp trắng | Bỏ hẳn hoặc thay bằng hiệu ứng màu |
| Hiệu ứng lách tách, rít, huýt dày đặc | Dùng thưa, chỉ làm điểm nhấn |
| Quả lớn tầm cao bung mạnh | Quả nhỏ và vừa, tầng thấp – giữa |
| Cao trào dồn hàng loạt tiếng nổ cùng lúc | Cao trào bằng mật độ màu và ánh sáng |
| Hiệu ứng nổ dồn liên tục | Liễu rủ, thác nước, đuôi sao chổi, pháo giàn ít tiếng |
Kết quả là một màn diễn có cảm giác khác: không dồn dập vào tai mà nhẹ, mềm, tập trung vào hình và màu. Khi đi kèm nhạc, âm nhạc trở thành phần "âm thanh" chính thay cho tiếng nổ.
Cần nói rõ: "lặng tiếng" là tương đối. Một màn pháo hoa ít ồn vẫn có tiếng, chỉ là nhỏ hơn đáng kể. Tên gọi "pháo hoa im lặng" đôi khi khiến người ta kỳ vọng sai.
Vì sao xu hướng này lớn dần
Thú nuôi
Chó, mèo nghe được những âm thanh mà tai người không nhận ra và thường hoảng sợ với tiếng nổ lớn đột ngột. Đêm pháo hoa ở nhiều nước là đêm các trạm cứu hộ nhận nhiều tin báo thú nuôi bỏ chạy, đi lạc. Chuyện chăm thú nuôi trong đêm pháo hoa là một chủ đề riêng; ở đây chỉ nói rằng đó là một trong những lý do chính khiến người ta tìm tới pháo hoa ít tiếng ồn.
Động vật hoang dã
Các nhà nghiên cứu ở Hà Lan từng dùng radar thời tiết để theo dõi chim trong đêm giao thừa và ghi nhận hàng loạt đàn chim bay vọt lên cao, hoảng loạn ngay khi pháo hoa bắt đầu. Những nghiên cứu sau đó ở châu Âu cũng cho thấy chim bị ảnh hưởng ở khá xa nơi bắn. Với chim trú đông, mỗi lần bị đánh thức giữa đêm lạnh là một lần tiêu hao sức lực.
Người nhạy cảm với tiếng ồn
Có những người thấy tiếng nổ lớn đột ngột không phải là niềm vui mà là nỗi khổ: một số người tự kỷ hoặc có vấn đề về xử lý giác quan, người cao tuổi, người bệnh, người từng có ký ức đau buồn gắn với tiếng nổ. Trẻ nhỏ sợ tiếng pháo cũng rất phổ biến. Một màn pháo hoa ít ồn giúp những người này cùng tham gia thay vì phải tránh xa.
Thính lực
Tiếng nổ lớn ở cự ly gần có thể gây hại cho tai, nhất là tai trẻ em. Giảm tiếng ồn ở nguồn cũng là cách bảo vệ thính lực cho chính khán giả.
Những nơi đã thử
Theo báo chí quốc tế, khoảng năm 2015, thị trấn Collecchio ở miền bắc nước Ý được nhắc tới nhiều vì quy định chỉ dùng pháo hoa ít tiếng ồn, với lý do bảo vệ thú nuôi. Từ đó, ở Anh và một số nước châu Âu, ngày càng có nhiều sự kiện cộng đồng, trường học, khu bảo tồn quảng bá "màn pháo hoa ít tiếng ồn" hoặc tổ chức một màn sớm, ít ồn, cho gia đình có trẻ nhỏ. Một số thành phố còn thay một phần pháo hoa bằng trình diễn drone ánh sáng — chủ đề được bàn ở danh mục Drone, ánh sáng & trình chiếu.
Ở Việt Nam, khái niệm gần nhất mà người dân hay gặp là pháo hoa loại không gây tiếng nổ: theo Nghị định 137/2020/NĐ-CP, người từ đủ 18 tuổi được dùng loại này trong một số dịp (lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, khai trương…) khi mua từ đơn vị được phép; còn pháo nổ thì bị cấm, pháo hoa nổ chỉ do đơn vị được phép bắn theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Được và mất
Pháo hoa lặng tiếng không phải là phiên bản "kém hơn" mà là một lựa chọn khác, có đánh đổi.
- Được: thân thiện hơn với thú nuôi, động vật hoang dã, người nhạy cảm; bắn được gần khu dân cư hơn trong một số trường hợp; khán giả nghe rõ nhạc hơn; màn diễn có cảm giác tinh tế, thơ.
- Mất: không còn cảm giác rung lồng ngực mà nhiều người yêu thích; quả cỡ lớn, tầng rất cao bị hạn chế nên khó có những bông hoa khổng lồ; cao trào phải dựa vào mật độ màu thay vì âm thanh.
Nhiều người thiết kế coi đây là một thử thách hay: khi bỏ đi chiếc "trống lớn", họ phải làm cảm xúc bằng chính ánh sáng.
Khi đi xem pháo hoa mà sợ ồn
Không phải đêm pháo hoa nào cũng là loại ít ồn. Với người nhạy cảm với tiếng ồn, hoặc gia đình có trẻ nhỏ, vài cách đơn giản giúp đêm xem dễ chịu hơn:
- Đứng xa hơn: âm thanh yếu đi nhanh theo khoảng cách. Xem từ xa vẫn thấy trọn màn diễn, chỉ là tiếng nhỏ hơn và đến chậm hơn hình (cứ khoảng 3 giây là cách khoảng 1 km).
- Bảo vệ tai: nút tai hoặc chụp tai chống ồn, nhất là cho trẻ nhỏ.
- Xem qua truyền hình hoặc từ trên cao trong nhà: vẫn thấy đẹp mà tránh được tiếng ồn lớn.
- Chuẩn bị tinh thần cho trẻ: cho trẻ biết trước sẽ có tiếng to, xem video trước ở âm lượng nhỏ. Chuyện trẻ sợ tiếng động lớn là một chủ đề riêng cần nói kỹ hơn.
Và với thú nuôi ở nhà trong đêm pháo hoa: giữ trong nhà, đóng cửa, có chỗ trốn quen thuộc — chi tiết nên tham khảo bác sĩ thú y.
Câu hỏi thường gặp
Pháo hoa lặng tiếng là gì?
Là màn pháo hoa được thiết kế để giảm mạnh tiếng nổ, bỏ những hiệu ứng chỉ tạo âm thanh và ưu tiên hiệu ứng màu, hiệu ứng rủ chậm, tầm thấp – tầm vừa. Màn diễn vẫn có tiếng nhưng nhỏ hơn rõ rệt so với pháo hoa thông thường.
Pháo hoa lặng tiếng có im hoàn toàn không?
Không. Quả pháo nào cũng có tiếng khi phóng lên và khi bung ra trên cao. "Lặng tiếng" chỉ có nghĩa là ít ồn hơn đáng kể, không phải im lặng tuyệt đối.
Vì sao nhiều nơi chuyển sang pháo hoa ít tiếng ồn?
Chủ yếu vì thú nuôi hoảng sợ, động vật hoang dã như chim bị đánh thức hàng loạt, và những người nhạy cảm với tiếng ồn như trẻ nhỏ, người cao tuổi, người tự kỷ. Giảm tiếng ồn cũng giúp bảo vệ thính lực của khán giả.
Pháo hoa không gây tiếng nổ ở Việt Nam được dùng khi nào?
Theo Nghị định 137/2020/NĐ-CP, người từ đủ 18 tuổi được dùng pháo hoa loại không gây tiếng nổ trong một số dịp như lễ, tết, sinh nhật, cưới hỏi, khai trương, khi mua từ đơn vị được phép. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi công an xã, phường khi cần.
Đi xem pháo hoa với trẻ nhỏ sợ tiếng ồn thì làm gì?
Có thể đứng xa hơn vì âm thanh yếu đi theo khoảng cách, cho trẻ đeo chụp tai chống ồn, hoặc xem từ trong nhà, qua truyền hình. Cho trẻ biết trước sẽ có tiếng to cũng giúp trẻ bớt hoảng.
