Gặp pháo lép, quả pháo chưa nổ: làm gì và tuyệt đối không làm gì

Gặp pháo lép hay một quả pháo chưa nổ, việc đúng là: đứng xa, không chạm, không châm lại, giữ trẻ con tránh xa, rồi báo cho người có trách nhiệm — ban tổ chức, đơn vị bắn pháo, hoặc công an xã/phường (gọi 113 khi cần). Pháo lép là pháo đã "trục trặc" một lần; nó có thể cháy âm ỉ bên trong rồi nổ muộn, hoặc nổ khi bị va đập, đốt, tháo ra. Những tai nạn nặng nhất với pháo lép thường xảy ra khi có người cúi xuống nhìn vào, châm lửa lại, hoặc mang về nhà tháo ra xem.

Pháo lép là gì, vì sao có

"Pháo lép" là cách gọi chung cho pháo không hoạt động như dự kiến. Có mấy dạng:

Nguyên nhân thường gặp: ngòi bị ẩm, sản phẩm để lâu hoặc bảo quản kém, lỗi sản xuất, va đập khi vận chuyển. Pháo trôi nổi, không rõ nguồn gốc có tỉ lệ trục trặc cao hơn hẳn — một lý do nữa để không dùng loại này.

Pháo hoa trình diễn do đơn vị được phép bắn, có kiểm định, hiếm khi lép. Nhưng "hiếm" không phải "không bao giờ": với hàng nghìn quả trong một đêm, vẫn có khả năng vài quả rơi xuống mà chưa nổ. Đó là lý do có vùng cấm quanh trận địa và có bước rà soát sau màn bắn.

Năm điều tuyệt đối không làm

1. Không cúi xuống nhìn vào miệng ống, vào ngòi để "xem sao chưa cháy". Đây là tư thế dẫn tới chấn thương mặt và mắt nặng nhất.
2. Không châm lại. Pháo đã lép một lần có thể đang cháy âm ỉ; châm lại là đưa mặt, tay vào đúng lúc nó có thể bùng lên.
3. Không cầm lên, không đá, không ném, không lấy que chọc. Va đập và ma sát có thể làm nó kích hoạt.
4. Không tháo ra, không mổ ra xem bên trong, không lấy phần bên trong để "gom làm pháo khác". Đây vừa là hành vi cực kỳ nguy hiểm, vừa là vi phạm pháp luật.
5. Không mang về nhà, không để trong túi, cốp xe, gầm giường, không cho trẻ giữ làm kỷ niệm.

Pháo hoa không nổ dùng ở nhà bị lép: làm gì

Với sản phẩm pháo hoa không gây tiếng nổ mà gia đình được phép dùng (giàn phun tia sáng, que pháo bông, pháo hoa đặt dưới đất), khi châm mà không chạy, các tổ chức an toàn như NFPA và CPSC khuyên cách làm chung:

• Lùi ra xa ngay, giữ mọi người ở khoảng cách an toàn theo hướng dẫn trên bao bì.
• Chờ đủ lâu — ít nhất khoảng 20–30 phút — trước khi lại gần. Đừng nghĩ "chắc tắt rồi" sau vài giây.
• Sau thời gian chờ, nếu sản phẩm nhỏ và hoàn toàn yên, dội nhiều nước từ xa rồi ngâm hẳn trong xô nước qua đêm.
• Sau đó bọc kín, bỏ riêng; hỏi đơn vị bán hoặc chính quyền địa phương về cách bỏ đúng nếu không chắc.

Nếu sản phẩm lớn, có dấu hiệu lạ (bốc khói, nóng, phát tiếng xèo), hoặc không chắc đó là loại gì: không lại gần, gọi công an, phòng cháy chữa cháy.

Những sai lầm hay gặp trong gia đình

• "Thổi cho ngòi cháy lại": đưa mặt sát vào đúng chỗ nguy hiểm nhất.
• Dốc ngược, lắc cho "thông": sản phẩm có thể bùng cháy ngay trong tay.
• Vứt vào bếp lửa, đống rác đang đốt cho nhanh: có thể cháy, bắn tàn bất ngờ về phía người đứng gần.
• Để dành sang năm sau: sản phẩm đã lép, lại để ẩm thêm một năm, càng khó đoán.

Nguyên tắc chung chỉ có một: sản phẩm đã không chạy đúng thì coi như hỏng, ngâm nước và loại bỏ, không thử lần thứ hai.

Gặp quả pháo lạ sau đêm pháo hoa công cộng

Sáng sau đêm giao thừa hay lễ hội, đi tập thể dục ở công viên, bờ sông gần trận địa, đôi khi bắt gặp vật lạ: một khối tròn hoặc trụ bọc giấy, có thể còn đoạn ngòi, có khi cháy xém một phần. Đó có thể là quả pháo lép.

1. Dừng lại, lùi ra xa, ít nhất vài chục mét nếu được.
2. Giữ người khác tránh xa, nhất là trẻ em, người dắt chó đi dạo. Nếu có thể, đặt một vật đánh dấu từ xa (cành cây, ghế nhựa) để người sau nhận ra — không đặt chạm vào vật lạ.
3. Báo ngay: bảo vệ khu vực, ban quản lý công viên, công an xã/phường (113), hoặc số đường dây nóng mà ban tổ chức đã công bố.
4. Chờ người có trách nhiệm tới nếu có thể, để chỉ đúng vị trí.

Chụp ảnh từ xa để gửi kèm khi báo là việc hữu ích; nhưng không lại gần để chụp cận.

Vì sao quả pháo lép lại nguy hiểm hơn quả pháo bình thường

Nghe thì lạ: quả pháo đã hỏng sao lại nguy hiểm hơn? Có ba lý do:

• Không ai biết nó đang ở trạng thái nào. Một quả pháo bình thường hoạt động theo trình tự định sẵn, người bắn biết lúc nào an toàn. Quả lép thì mất trình tự ấy: có thể ngòi đang cháy dở, có thể bên trong đã nứt.
• Người ta mất cảnh giác. Một vật nằm im trên đất không trông đáng sợ. Tò mò thắng sợ hãi — nhất là với trẻ con.
• Nó ở sai chỗ. Pháo được thiết kế để nổ trên cao, xa người. Quả lép rơi xuống đất lại nằm đúng nơi người đi qua.

Trách nhiệm của đơn vị bắn và ban tổ chức

Ở những màn bắn pháo hoa trình diễn bài bản, việc rà soát sau màn bắn là một phần của quy trình, không phải việc làm thêm:

• Ngay sau màn bắn, người bắn kiểm tra trận địa xem còn ống nào chưa phóng, quả nào còn nằm trong ống.
• Khu vực rơi được rà soát, thường làm lại khi trời sáng để nhìn rõ.
• Quả lép, vỏ, rác được thu gom và xử lý theo quy định — không để lại cho người dân dọn.
• Hàng rào, vùng cấm chỉ được dỡ khi rà soát xong.

Người dân không cần làm thay việc này; chỉ cần nhận ra vật lạ và báo.

Góc nhìn hôm nay: dạy trẻ một câu

Ở những nước có mùa pháo hoa dài, trẻ em được dạy một câu ngắn: "Thấy vật lạ — không chạm — đi xa — báo người lớn". Câu này dùng được cho pháo lép, và cho mọi vật lạ khác bắt gặp ngoài đường. Phụ huynh có thể dặn con trước mỗi dịp Tết, lễ hội; thầy cô có thể nhắc trong tiết sinh hoạt lớp đầu năm mới. Thói quen ấy rẻ hơn rất nhiều so với một vết thương ở tay hay mắt.