Pháo trôi nổi trên mạng: vì sao nguy hiểm và vi phạm pháp luật

Pháo rao bán trôi nổi trên mạng nguy hiểm vì gần như chắc chắn không rõ nguồn gốc, không qua kiểm định, và rất nhiều trong số đó là pháo nổ — loại bị cấm hoàn toàn — dù được quảng cáo là "pháo hoa". Người mua không chỉ có thể bị thương khi đốt, mà còn vi phạm pháp luật ngay từ lúc đặt mua, nhận hàng, cất giữ: theo Nghị định 137/2020/NĐ-CP, mua bán, tàng trữ, vận chuyển pháo nổ đều bị cấm; số lượng lớn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Chưa kể, rất nhiều "shop pháo" trên mạng là lừa đảo nhận tiền rồi biến mất.

Vì sao mùa nào cũng có pháo rao trên mạng

Từ khi pháo nổ bị cấm ở Việt Nam (năm 1995), việc mua bán chuyển vào bóng tối. Mạng xã hội, nhóm chat kín, sàn thương mại điện tử làm cho việc ấy dễ hơn: người bán ẩn danh, giao qua dịch vụ chuyển phát, người mua không cần gặp ai. Mỗi mùa Tết, cơ quan công an nhiều tỉnh thành đều thông báo phát hiện, bắt giữ những vụ mua bán, vận chuyển pháo nổ được đặt qua mạng, có vụ tới hàng trăm ki-lô-gam.

Các nền tảng mạng lớn cũng gỡ bài và khoá tài khoản bán pháo khi phát hiện, nhưng bài mới lại mọc lên dưới những cách gọi né. Vì vậy, người dùng — nhất là phụ huynh — cần tự nhận ra.

Năm mối nguy của pháo mua trên mạng

Không biết bên trong là gì

Sản phẩm không có nhãn rõ ràng, hoặc nhãn bằng tiếng nước ngoài, hoặc nhãn in sai. Người mua không biết đây là pháo hoa không nổ hay pháo nổ, cháy bao lâu, bắn cao bao nhiêu, cần đứng cách bao xa.

Chất lượng không ổn định

Pháo làm thủ công, bảo quản trong kho ẩm, vận chuyển xóc nảy qua nhiều chặng dễ bị lép, nổ sớm, nổ sai hướng, hoặc nổ ngay khi vừa châm. Nhiều ca tai nạn được báo chí ghi lại đều có chung chi tiết: pháo mua trôi nổi.

"Pháo hoa" nhưng thực chất là pháo nổ

Một chiêu quen thuộc là gọi tên "pháo hoa", "pháo bông", "pháo hoa mini" cho sản phẩm thực ra có tiếng nổ. Người mua tưởng mình đang mua loại được phép, đến khi đốt mới biết — và lúc đó đã vi phạm.

Nguy hiểm khi vận chuyển

Pháo được gửi lẫn trong các gói hàng khác, giấu trong thùng bánh kẹo, đồ gia dụng, qua tay người giao hàng không hề biết. Một gói pháo bắt lửa trên xe chở hàng, trong kho hàng, có thể gây cháy lan cho người vô can.

Lừa đảo

Rất nhiều tài khoản "bán pháo" chỉ để lừa tiền: yêu cầu chuyển khoản trước, rồi chặn liên lạc. Người bị lừa thường không dám trình báo vì chính mình đang mua hàng cấm. Kẻ gian biết rõ điều đó.

Người mua cũng vi phạm

Nhiều người nghĩ "chỉ người bán mới bị phạt". Không phải vậy. Ở mức phổ thông:

Tuỳ số lượng và tình tiết, các hành vi này bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Người chưa thành niên vẫn có thể bị xử lý tuỳ độ tuổi; cha mẹ có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường nếu con gây thiệt hại. Mức phạt cụ thể thay đổi theo văn bản hiện hành — khi cần, hỏi công an xã/phường.

Nhận ra pháo hoa hợp pháp

Theo Nghị định 137/2020, người dân chỉ được dùng pháo hoa loại không gây tiếng nổ, mua từ tổ chức, doanh nghiệp được phép kinh doanh. Sản phẩm hợp pháp thường có những đặc điểm sau:

• Được bán công khai tại cửa hàng, đại lý của đơn vị được phép, có hoá đơn.
• Có nhãn tiếng Việt đầy đủ: tên sản phẩm, đơn vị sản xuất, hướng dẫn sử dụng, khoảng cách an toàn, cảnh báo.
• Mô tả rõ là không gây tiếng nổ.
• Người bán hỏi tuổi, không bán cho người chưa đủ 18 tuổi.

Nếu một sản phẩm được rao "nổ to", "nổ giòn", "bắn lên trời nổ như giao thừa", giao hàng kín đáo, chỉ nhận chuyển khoản, không có địa chỉ cửa hàng — đó là pháo trái phép, dù gọi bằng tên gì.

Người giao hàng và người nhận hộ

Pháo gửi qua mạng thường đi qua tay nhiều người không hề biết mình đang chở gì: nhân viên giao hàng, người nhận hộ ở cơ quan, bảo vệ chung cư, hàng xóm. Một số điều nên biết:

• Nhiều đơn vị chuyển phát đã tăng kiểm tra hàng gửi trong mùa Tết; gói hàng nghi là pháo có thể bị giữ lại và báo cơ quan chức năng.
• Người cố ý nhận hộ, cất hộ, chuyển tiếp pháo nổ cho người khác có thể bị coi là tham gia tàng trữ, vận chuyển.
• Gói hàng có mùi khét giống mùi khói pháo, nặng bất thường so với mô tả, được dặn "đừng mở" — nên từ chối nhận và báo cho đơn vị chuyển phát.

Nói cách khác, đặt mua một gói pháo qua mạng không chỉ đặt rủi ro lên bản thân, mà còn lên những người chỉ làm công việc giao nhận của mình.

Dành cho phụ huynh: những dấu hiệu nên để ý

• Con nhận gói hàng lạ, đóng gói kỹ, không muốn mở trước mặt người lớn.
• Con tham gia các nhóm chat, theo dõi tài khoản có nội dung về pháo, nhất là những tuần trước Tết.
• Con hỏi vay tiền, chuyển khoản cho người lạ với lý do mơ hồ.
• Bạn bè của con rủ nhau "góp tiền mua chung".

Thay vì cấm đoán suông, hãy giải thích cả hai mặt: nguy hiểm cho cơ thể và hậu quả pháp lý cho cả gia đình. Kể cho con nghe chuyện những người bị lừa tiền mà không dám báo — đó thường là đoạn khiến các bạn trẻ suy nghĩ nhiều nhất.

Thấy bài rao bán pháo: làm gì

1. Không tương tác, không nhắn hỏi giá, không chia sẻ lại "cho vui".
2. Dùng chức năng báo cáo của nền tảng, chọn mục hàng hoá bị cấm hoặc nguy hiểm.
3. Báo cơ quan công an nếu thấy hoạt động mua bán quy mô lớn, có địa chỉ, có kho; có thể tới công an xã/phường hoặc qua kênh tiếp nhận tin báo tội phạm.
4. Nếu đã lỡ nhận hàng: không đốt, không cho người khác, không tự tiêu huỷ bằng cách đốt; liên hệ công an xã/phường để được hướng dẫn giao nộp.

Góc nhìn hôm nay: một niềm vui có thể chọn

Niềm vui pháo hoa ngày nay không thiếu: các thành phố bắn pháo hoa đêm giao thừa ở nhiều điểm, gia đình được dùng pháo hoa không nổ đúng nguồn, và những màn drone, ánh sáng ngày càng phổ biến. Không có lý do để đánh đổi ngón tay, đôi mắt, khoản tiền bị lừa hay một hồ sơ pháp lý cho một gói hàng không ai dám ghi tên người gửi. Lần tới thấy bài rao "pháo Tết giao tận nhà", hãy nhớ: thứ được giao tận nhà có thể là rắc rối cho cả nhà.