Ở các cuộc thi pháo hoa quốc tế, mỗi đội có một khoảng thời gian định sẵn để trình diễn một bài theo nhạc, và ban giám khảo chấm theo vài nhóm tiêu chí chính: độ khớp với âm nhạc, ý tưởng và cấu trúc bài, sự đa dạng và chất lượng hiệu ứng, độ chính xác khi thực hiện, và ấn tượng chung. Mỗi cuộc thi có luật và cách tính điểm riêng, nhưng ít cuộc thi nào thoát khỏi những nhóm này. Riêng các cuộc thi truyền thống của Nhật Bản còn chấm tới từng quả cầu hoa: tròn hay méo, nổ đúng đỉnh hay chưa, tắt cùng lúc hay lác đác.
Hai kiểu cuộc thi pháo hoa
Trên thế giới có hai dòng cuộc thi khá khác nhau.
- Thi pháo hoa theo nhạc (pyromusical): các đội từ nhiều nước lần lượt trình diễn một bài dài khoảng 20–30 phút tuỳ luật, mỗi đêm một hoặc hai đội. Đây là kiểu thi phổ biến ở châu Âu, Bắc Mỹ và nhiều nơi ở châu Á. Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal (Canada), bắt đầu từ năm 1985, là một trong những cuộc thi lâu đời và nổi tiếng nhất; cuộc thi pháo hoa quốc tế Ma Cao bắt đầu từ năm 1989. Ở Việt Nam, Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng cũng theo thể thức các đội nước ngoài thi đấu trên sông Hàn.
- Thi tay nghề làm pháo kiểu Nhật: các nhà làm pháo (hanabi-shi) tự làm và bắn những quả của chính mình, giám khảo chấm từng quả. Tiêu biểu là Cuộc thi pháo hoa toàn quốc Omagari ở thành phố Daisen, tỉnh Akita, tổ chức vào cuối tháng 8 hằng năm, có lịch sử từ đầu thế kỷ 20.
Hai kiểu thi đòi hỏi hai thứ giỏi khác nhau: một bên là đạo diễn cả một bài diễn, một bên là sự hoàn hảo của từng quả.
Các tiêu chí thường gặp ở thi pháo hoa theo nhạc
Luật cụ thể và trọng số điểm của từng cuộc thi khác nhau và thường chỉ công bố cho các đội tham dự. Nhưng nhìn chung, ban giám khảo xem xét những nhóm sau:
| Nhóm tiêu chí | Giám khảo nhìn vào đâu | Điểm mất khi |
|---|---|---|
| Đồng bộ với nhạc | Tiếng nổ, hình, màu có trùng phách, câu nhạc, cảm xúc của bản nhạc không | Nổ lệch phách, đoạn nhạc chậm mà pháo vẫn dồn dập |
| Ý tưởng, chủ đề | Bài có câu chuyện, có màu sắc riêng của đội không | Như một chuỗi hiệu ứng rời rạc |
| Cấu trúc, nhịp | Có mở, phát triển, khoảng lặng, cao trào, kết rõ ràng không | Đều đều, hết "đạn" trước cao trào |
| Đa dạng và chất lượng hiệu ứng | Màu có tươi, quả có tròn, hiệu ứng có lạ, có hợp với đoạn nhạc | Lặp một kiểu, màu nhạt, quả méo |
| Sử dụng không gian | Có dùng tốt chiều rộng, chiều sâu, các tầng cao | Dồn một chỗ, bỏ trống tầng thấp hoặc tầng cao |
| Thực hiện kỹ thuật | Có quả không nổ, nổ quá thấp, khoảng trống không chủ ý không | Lỗi kỹ thuật, khoảng tối ngoài kịch bản |
| Ấn tượng chung | Cảm xúc toàn bài để lại | Đẹp từng đoạn mà không đọng lại gì |
Một số cuộc thi có thêm giải do khán giả bình chọn bên cạnh giải của ban giám khảo, và hai giải này không phải lúc nào cũng trùng nhau. Khán giả thường thưởng cho sự hoành tráng; giám khảo hay để ý sự tinh tế và độ chính xác.
Những thứ nằm ngoài tầm tay đội thi
Gió, mây, mưa ảnh hưởng mọi đội, nhưng không đều nhau: đội diễn đêm gió đẹp có lợi thế so với đội gặp đêm gió lặng, khói đọng. Ban tổ chức thường có quy định riêng về hoãn diễn khi thời tiết xấu. Đây cũng là lý do giám khảo dày dạn phân biệt lỗi của đội với ảnh hưởng của trời.
Cách người Nhật chấm một quả pháo
Ở các cuộc thi tay nghề Nhật Bản, nhất là với loại quả cầu hoa (gọi là warimono, kiểu quả bung tròn đều mọi phía), giám khảo có một bộ tiêu chí truyền thống rất chi tiết. Diễn giải theo nghĩa phổ thông:
- Nổ đúng đỉnh: quả phải bung ra ở điểm cao nhất của đường bay, lúc nó gần như đứng yên. Nổ khi còn đang lên hoặc đã bắt đầu rơi đều bị trừ điểm.
- Tròn: nhìn từ mọi phía, quả cầu hoa phải tròn như một vòng tròn vẽ bằng com-pa, không méo, không khuyết.
- Đều: các điểm sáng toả ra cách đều nhau, không có chỗ dày chỗ thưa.
- Màu: màu tươi, rõ; với quả đổi màu thì tất cả các điểm phải đổi cùng lúc.
- Tắt cùng lúc: lúc kết thúc, mọi điểm sáng phải tắt đồng loạt, không còn vài đốm lác đác cháy muộn. Người Nhật coi đây là dấu hiệu của tay nghề bậc thầy.
Nghe thì đơn giản, nhưng để hàng trăm điểm sáng bung tròn, đổi màu và tắt cùng lúc trong vài giây là kết quả của nhiều năm học nghề. Đó cũng là lý do người xem hanabi ở Nhật thường im lặng chăm chú rồi mới vỗ tay, như xem một tác phẩm thủ công.
Pháo hoa ban ngày ở Omagari
Omagari nổi tiếng với phần thi pháo hoa ban ngày (hiru hanabi): thay vì điểm sáng, quả pháo tạo ra những dải khói màu trên nền trời sáng. Đây là phần thi hiếm thấy ở nơi khác, đòi hỏi kiểu tư duy về màu và hình hoàn toàn khác so với pháo hoa đêm. Ngoài ra còn có phần thi sáng tạo kết hợp âm nhạc, gần với kiểu pyromusical.
Một đội thi chuẩn bị những gì
Đội tham gia cuộc thi pháo hoa theo nhạc thường là một đơn vị pháo hoa chuyên nghiệp được cấp phép ở nước mình. Họ chuẩn bị từ nhiều tháng trước:
- Nhận luật thi, sơ đồ bãi bắn, giới hạn độ cao, khoảng cách an toàn và thời lượng từ ban tổ chức.
- Chọn và dựng nhạc theo chủ đề, nhiều cuộc thi có chủ đề chung cho cả mùa.
- Thiết kế trên phần mềm, mô phỏng, chỉnh sửa nhiều vòng.
- Lo khâu vận chuyển pháo qua biên giới theo các quy định nghiêm ngặt về hàng nguy hiểm, phối hợp với đơn vị sở tại.
- Đến nơi trước vài ngày để lắp đặt, kiểm tra, thường làm việc cùng đội kỹ thuật địa phương.
Với nhiều đội, giải thưởng quan trọng nhưng không phải tất cả: một bài thi tốt ở cuộc thi lớn là tấm danh thiếp để được mời bắn ở các sự kiện khác.
Xem một cuộc thi pháo hoa như giám khảo
Đi xem một đêm thi, hoặc xem lại video, có thể thử tự chấm theo vài câu hỏi đơn giản:
- Nhắm mắt nghe nhạc mười giây, mở mắt nhìn: hình có "nói" cùng điều với nhạc không?
- Bài có một ý tưởng xuyên suốt, hay chỉ là hiệu ứng nối hiệu ứng?
- Có khoảng tối nào không chủ ý giữa bài không? Có quả nào nổ thấp lệch hẳn khỏi đội hình?
- Những quả cầu hoa có tròn, có tắt cùng lúc không?
- Sau khi kết thúc, khoảnh khắc nào còn đọng lại?
Khi xem hai đội ở hai đêm khác nhau, nhớ tính đến thời tiết: đêm gió lặng thì đội giỏi mấy cũng khó tránh khói.
Lưu ý khi đi xem
Đêm thi pháo hoa thường rất đông. Nên xem lịch chính thức của ban tổ chức, đến sớm, chọn chỗ ở đầu gió, và đi theo hướng dẫn phân luồng. Pháo hoa trong các cuộc thi đều do đơn vị chuyên nghiệp được cấp phép bắn, khu vực bắn được phong toả; người xem không tiến lại gần bãi bắn, không đi thuyền vào vùng cấm trên mặt nước.
Câu hỏi thường gặp
Thi pháo hoa quốc tế chấm điểm theo tiêu chí nào?
Thường gồm độ đồng bộ với âm nhạc, ý tưởng và chủ đề, cấu trúc và nhịp của bài, sự đa dạng và chất lượng hiệu ứng, cách dùng không gian, độ chính xác kỹ thuật và ấn tượng chung. Mỗi cuộc thi có luật và trọng số điểm riêng.
Cuộc thi pháo hoa quốc tế lâu đời nào nổi tiếng nhất?
Cuộc thi pháo hoa quốc tế Montreal ở Canada, bắt đầu năm 1985, là một trong những cuộc thi pháo hoa theo nhạc lâu đời và nổi tiếng nhất. Ở Nhật Bản, cuộc thi toàn quốc Omagari nổi tiếng về tay nghề làm pháo truyền thống.
Người Nhật chấm một quả pháo hoa như thế nào?
Với quả cầu hoa, giám khảo xem quả có nổ đúng đỉnh đường bay, có tròn và đều, màu có tươi và đổi màu đồng loạt, và các điểm sáng có tắt cùng lúc hay không. Tắt cùng lúc được coi là dấu hiệu của tay nghề cao.
Pháo hoa ban ngày là gì?
Đó là loại pháo tạo ra những dải khói màu trên nền trời sáng thay vì điểm sáng. Cuộc thi Omagari ở tỉnh Akita, Nhật Bản, nổi tiếng với phần thi pháo hoa ban ngày.
Một bài thi pháo hoa quốc tế kéo dài bao lâu?
Tuỳ luật từng cuộc thi, một bài thi pháo hoa theo nhạc thường kéo dài khoảng 20–30 phút. Mỗi đêm thường có một hoặc hai đội trình diễn.