Bài hát chính thức của đại hội thể thao: từ Hand in Hand đến hôm nay

Bài hát chính thức của một đại hội thể thao là ca khúc ban tổ chức chọn làm "giọng nói" của kỳ đó, thường ra mắt vài tháng trước và được trình diễn ở lễ khai mạc hoặc bế mạc. Mẫu kinh điển là "Hand in Hand" của Olympic Seoul 1988, do nhóm Koreana hát, Giorgio Moroder soạn nhạc. Từ đó, kỳ nào cũng có bài hát riêng, kể cả SEA Games: "Vì một thế giới ngày mai" năm 2003, "Let's Shine" năm 2022.

Ba loại nhạc khác nhau trong một lễ khai mạc

Người xem hay gộp mọi bài hát trong lễ khai mạc làm một, nhưng thật ra có ba loại với vai trò khác hẳn.

Olympic Hymn do Spyros Samaras soạn nhạc, Kostis Palamas viết lời, vang lên lần đầu ở Olympic Athens 1896. Năm 1958, Uỷ ban Olympic quốc tế chọn bài này làm bài ca chính thức. Paralympic có "Hymne de l'Avenir" (Bài ca của tương lai) của Thierry Darnis, được chọn năm 1996. Hai bài này không phải "bài hát chính thức" theo nghĩa thông thường: chúng là một phần của nghi lễ, giống như lá cờ.

Hand in Hand 1988: khuôn mẫu cho mọi bài hát đại hội

Trước năm 1988, các kỳ Olympic đã có nhạc riêng, nhưng chưa bài nào thành hiện tượng toàn cầu. "Hand in Hand" thay đổi điều đó. Giorgio Moroder, nhà soạn nhạc người Ý từng làm nhạc phim Hollywood, viết nhạc; Tom Whitlock viết lời; nhóm Koreana của Hàn Quốc hát, với lời chủ yếu tiếng Anh xen vài câu tiếng Hàn.

Bài hát có mấy đặc điểm mà về sau gần như bài hát đại hội nào cũng học theo:

• Điệp khúc ngắn, dễ hát theo, có câu chủ đề là chính tên bài.
• Hai ngôn ngữ: tiếng Anh cho khán giả quốc tế, tiếng nước chủ nhà cho khán giả nhà.
• Thông điệp chung: nắm tay, vượt rào cản, cùng nhau. Không có tên đội, không có thành tích.
• Nhịp vừa phải, đủ để đồng diễn đông người chuyển động theo.

Bài hát lên nhiều bảng xếp hạng ở châu Á và châu Âu năm ấy. Tới nay, nhiều người ở Hàn Quốc vẫn coi đó là ký ức chung của cả một thế hệ.

Những bài hát đại hội được nhớ lâu

Olympic

• Barcelona 1992: bài "Barcelona" của Freddie Mercury và giọng soprano Montserrat Caballé, thu âm cuối thập niên 1980, gắn liền với kỳ đại hội dù Mercury qua đời tháng 11/1991, trước khi đại hội diễn ra. Lễ bế mạc có "Amigos para siempre" của Andrew Lloyd Webber, do Sarah Brightman và José Carreras hát.
• Atlanta 1996: Céline Dion hát "The Power of the Dream" trong lễ khai mạc.
• Bắc Kinh 2008: "You and Me" do Lưu Hoan và Sarah Brightman hát, đứng trên một quả địa cầu khổng lồ giữa sân. Giai điệu chậm, giản dị, trái ngược với phần đồng diễn hoành tráng trước đó.

World Cup

• Italia 1990: "Un'estate italiana" (Một mùa hè nước Ý) do Gianna Nannini và Edoardo Bennato hát, cũng do Giorgio Moroder soạn nhạc.
• Pháp 1998: "La copa de la vida" của Ricky Martin, mở đường cho các bài hát World Cup mang nhịp Latin sôi động.
• Nam Phi 2010: "Waka Waka (This Time for Africa)" của Shakira, có lẽ là bài hát World Cup được biết tới nhiều nhất khắp thế giới.
• Brazil 2014: "We Are One (Ole Ola)" do Pitbull, Jennifer Lopez và Claudia Leitte hát trong lễ khai mạc.

SEA Games Việt Nam đăng cai

• SEA Games 22 (2003): "Vì một thế giới ngày mai". Trong lễ khai mạc ở Mỹ Đình, bài được dàn dựng với 22 ca sĩ cùng linh vật Trâu Vàng.
• SEA Games 31 (2022): "Let's Shine" (Hãy toả sáng), ra mắt cuối tháng 2/2022, trình bày ở đoạn cuối lễ khai mạc với Tùng Dương, Hồ Ngọc Hà, Văn Mai Hương, Isaac và Đen Vâu. Tên bài cũng là chủ đề của lễ khai mạc.

Một bài hát đại hội được làm ra thế nào

Quy trình mỗi nước mỗi khác, nhưng thường đi qua các bước:

1. Đặt hàng hoặc mở cuộc thi sáng tác: ban tổ chức đặt nhạc sĩ có tên tuổi, hoặc mở cuộc thi rồi chọn bài.
2. Gắn với chủ đề và khẩu hiệu: lời bài hát thường lặp lại hoặc diễn giải khẩu hiệu đại hội, như "Let's Shine" gắn với chủ đề "Cùng toả sáng".
3. Chọn giọng hát: thường kết hợp nhiều thế hệ, nhiều dòng nhạc để chạm tới nhiều nhóm khán giả.
4. Ra mắt trước đại hội: vài tháng trước, để khán giả kịp thuộc và hát theo ở lễ khai mạc.
5. Dàn dựng trong lễ: thường đặt ở cao trào cuối, nối với pháo hoa hoặc ánh sáng để kết đêm.

Khi bài hát được đặt cạnh pháo hoa, nhịp bài và thời điểm từng loạt pháo được khớp từng giây. Phần bắn do đơn vị được cấp phép đảm nhận, người bắn được đào tạo, điều khiển điện tử theo bản nhạc đã thu sẵn.

Vì sao có bài hát được nhớ, có bài bị quên

Nhìn lại các bài hát đại hội, có vài điểm chung giữa những bài sống lâu:

• Đứng được một mình: nghe ngoài sân vận động vẫn hay, không cần hình ảnh lễ khai mạc đi kèm. "Waka Waka" được hát ở đám cưới, lễ hội trường học nhiều năm sau 2010.
• Một câu dễ nhớ: "Hand in hand", "Waka waka", "Let's shine" đều là cụm hai, ba từ.
• Gắn với một khoảnh khắc: bài hát được nhớ khi khán giả nhớ luôn cảnh nó vang lên, như hai ca sĩ đứng trên quả địa cầu ở Bắc Kinh.

Những bài bị quên thường có lời quá dài, nhồi quá nhiều thông điệp, hoặc chỉ được phát vài lần rồi thôi.

Góc nhìn hôm nay

Nghe lại các bài hát đại hội theo thứ tự thời gian là một cách thú vị để thấy âm nhạc đại chúng đổi thay: từ ballad kiểu thập niên 1980, sang nhạc Latin cuối thập niên 1990, sang nhạc điện tử và rap những năm gần đây. Các bản thu chính thức thường có trên kênh của ban tổ chức hoặc của nghệ sĩ. Khi trích dẫn lời bài hát để học hay để viết, chỉ nên trích ngắn và ghi rõ tác giả, vì phần lớn các bài còn trong thời hạn bản quyền.

Với một giải đấu ở trường hay ở xã phường, không cần sáng tác bài mới. Một bài hát quen, có điệp khúc dễ hát theo, đặt đúng lúc mở màn hoặc lúc trao cờ, đã đủ làm khán đài hát cùng. Điều quan trọng nhất học được từ "Hand in Hand" là sự đơn giản.