Khai mạc SEA Games 22 năm 2003 tại Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình

SEA Games 22 khai mạc tối 5/12/2003 tại Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), trước khoảng 40.000 khán giả, và bế mạc ngày 13/12/2003. Đây là lần đầu Việt Nam đăng cai một đại hội thể thao khu vực: 11 đoàn, 32 môn, khoảng 440 nội dung. Lễ khai mạc có đủ khung nghi thức quốc tế, cùng màn đồng diễn hơn một nghìn người và pháo hoa ở bốn điểm trong thành phố.

Một kỳ đại hội được chuẩn bị từ con số không

Trước năm 2003, Việt Nam chưa có một sân vận động đủ chuẩn cho lễ khai mạc đại hội khu vực. Sân Mỹ Đình được xây mới cho SEA Games 22, nằm trong khu liên hợp thể thao quốc gia ở phía tây Hà Nội, sức chứa khoảng 40.000 chỗ. Sân khánh thành vài tháng trước đại hội, nên lễ khai mạc cũng là lần đầu sân đón một đêm diễn quy mô lớn.

Đại hội trải trên khoảng 31 địa điểm thi đấu, phần lớn ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, một phần ở TP.HCM. Việc chia hai đầu đất nước là có chủ ý: để cả miền Nam cũng có không khí đại hội, và tận dụng cơ sở sẵn có ở TP.HCM. Vì thế ngoài lễ chính ở Mỹ Đình, TP.HCM cũng có lễ khai mạc song song cho các môn thi ở phía Nam.

Khẩu hiệu của đại hội là "Đoàn kết, hợp tác vì hoà bình và phát triển". Linh vật là Trâu Vàng, con trâu gắn với làng quê lúa nước, được thiết kế thân thiện, mặc trang phục thể thao. Bài hát chính thức mang tên "Vì một thế giới ngày mai".

Đêm 5/12/2003 diễn ra thế nào

Theo các tường thuật khi ấy, lễ khai mạc đi đúng khung nghi thức chuẩn của SEA Games, với vài điểm nhấn riêng của chủ nhà. Có thể chia đêm diễn thành các đoạn sau:

1. Mở màn trên không: những người nhảy dù mang cờ của 11 đoàn đáp xuống sân. Đây là cách mở màn ít thấy ở các kỳ trước, tận dụng bầu trời rộng của một sân không mái.
2. Diễu hành: vận động viên 11 đoàn lần lượt vào sân, đi qua khán đài chính. Timor-Leste lần đầu có mặt ở SEA Games, nên đoàn nhỏ này được khán giả chú ý.
3. Tuyên bố khai mạc: người đứng đầu Chính phủ nước chủ nhà tuyên bố khai mạc đại hội.
4. Tuyên thệ: một vận động viên và một trọng tài Việt Nam đọc lời tuyên thệ đoàn kết, trung thực, thi đấu cao thượng.
5. Rước đuốc, thắp đài lửa: ngọn đuốc được chuyền qua nhiều vận động viên trong sân. Người thắp đài lửa là Nguyễn Thuý Hiền, vận động viên wushu, một trong những gương mặt thành công nhất của thể thao Việt Nam thời đó.
6. Đồng diễn nghệ thuật: hơn một nghìn người diễn trong ba phần, kể về đất nước, con người và tình hữu nghị khu vực.
7. Bài hát chính thức: linh vật Trâu Vàng xuất hiện cùng 22 ca sĩ, con số 22 trùng với số thứ tự của đại hội.
8. Kết: bóng bay được thả, pháo hoa bắn ở bốn điểm trong thành phố.

Pháo hoa đêm ấy, như mọi màn pháo hoa lễ hội, do đơn vị được cấp phép thực hiện, người bắn được đào tạo. Việc bắn ở nhiều điểm cùng lúc giúp người dân không vào được sân vẫn thấy được khoảnh khắc khai mạc từ khu mình ở.

Những chi tiết đáng nhớ khi xem lại

Con số 22

Dàn 22 ca sĩ hát bài chính thức là một cách chơi chữ bằng con số rất dễ nhớ. Kiểu biểu tượng này hay gặp ở lễ khai mạc: Olympic Bắc Kinh 2008 có 2.008 người đánh trống phẫu, nhiều kỳ đại hội khác cũng gài số thứ tự vào số người diễn. Người xem để ý sẽ thấy đạo diễn thích những con số có nghĩa, vì nó cho bình luận viên một câu chuyện để kể.

Đồng diễn là xương sống

Năm 2003, công nghệ trình chiếu lên mặt sân còn đắt và hiếm ở khu vực. Phần nghệ thuật vì thế dựa chủ yếu vào đồng diễn: học sinh, sinh viên, diễn viên chuyên nghiệp xếp thành hình hoa, hình sóng, mảng màu lớn. Cách này đòi hỏi tập luyện dài, nhưng đẹp chắc chắn khi nhìn từ khán đài và từ máy quay trên cao.

Ngọn đuốc và người thắp lửa

Chọn người thắp đài lửa là một trong những quyết định được giữ kín nhất. Chọn một nhà vô địch wushu, môn có nhiều huy chương cho Việt Nam khi ấy, là chọn người khán giả trong nước nhận ra ngay. Đó cũng là thông lệ chung: người thắp đài lửa thường là vận động viên được yêu mến của nước chủ nhà, không phải quan chức.

Kết quả và ý nghĩa với thể thao Việt Nam

Đoàn Việt Nam giành 158 huy chương vàng, đứng đầu bảng tổng sắp, lần đầu nhất toàn đoàn ở SEA Games. Với nhiều người làm thể thao, SEA Games 22 được xem là một bước ngoặt: lần đầu có cơ sở thi đấu đạt chuẩn khu vực, lần đầu tổ chức một sự kiện có hàng nghìn vận động viên và phóng viên quốc tế, lần đầu một thế hệ vận động viên được thi đấu trên sân nhà trước khán đài kín người.

Với người xem truyền hình, đêm 5/12/2003 cũng là lần đầu nhiều gia đình thấy một lễ khai mạc kiểu Olympic diễn ra ngay ở Việt Nam. Nhiều khán giả lớn tuổi hôm nay vẫn nhớ bài hát và linh vật Trâu Vàng hơn là nhớ thành tích từng môn.

So với SEA Games 31 năm 2022

Gần hai mươi năm sau, Mỹ Đình đón lễ khai mạc SEA Games 31. Đặt hai đêm cạnh nhau sẽ thấy rõ cái gì đổi và cái gì giữ.

Khung nghi thức gần như y nguyên. Thứ thay đổi là công cụ kể chuyện: từ người xếp hình sang ánh sáng và màn hình. Đó cũng là xu hướng chung của lễ khai mạc khắp thế giới trong hai thập niên qua.

Góc nhìn hôm nay

Sân Mỹ Đình hôm nay vẫn là sân thi đấu chính của đội tuyển bóng đá quốc gia và nơi tổ chức nhiều sự kiện lớn. Đi xem một trận đấu ở đây, có thể đứng ở khán đài A nhìn về phía đối diện để hình dung chỗ đặt sân khấu và đài lửa năm 2003. Mặt cỏ, đường chạy, mái che khán đài chính hầu như vẫn ở vị trí cũ.

Ai muốn xem lại đêm khai mạc có thể tìm tư liệu ở kho lưu trữ của Đài Truyền hình Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam, nơi còn nhiều ảnh và đoạn phim. Khi xem, thử chú ý ba thứ: góc máy quay từ trên cao (để thấy đồng diễn), khoảnh khắc ngọn đuốc vào sân, và cách bài hát chính thức được dàn dựng với 22 giọng ca. Đó là ba chỗ thể hiện rõ nhất tay nghề dàn dựng của thời kỳ chưa có trình chiếu 3D.

Với thầy cô, cán bộ đoàn đội phải dựng một màn khai mạc ở trường, SEA Games 22 là một ví dụ tốt: không cần công nghệ đắt, chỉ cần một ý tưởng rõ, một con số có nghĩa và một đội hình tập đủ kỹ.