Trong lễ khai mạc Olympic, đoàn Hy Lạp luôn đi đầu để tôn vinh quê hương của Thế vận hội, còn đoàn nước chủ nhà đi cuối với tư cách chủ nhà đón khách. Các đoàn còn lại đi theo thứ tự chữ cái trong ngôn ngữ của nước chủ nhà, nên mỗi kỳ thứ tự lại khác. Từ Tokyo 2020 có thêm hai lệ mới: đội Olympic Người tị nạn đi ngay sau Hy Lạp, và các nước đăng cai kỳ sau đi ngay trước nước chủ nhà.
Diễu hành có từ bao giờ
Ở những kỳ Thế vận hội đầu tiên, vận động viên vào sân khá lộn xộn, chưa có nếp đi theo đoàn. Từ London 1908, các đoàn bắt đầu diễu hành theo quốc gia một cách có tổ chức. Tới Amsterdam 1928, lệ cho Hy Lạp đi đầu được đặt ra, và lệ nước chủ nhà đi cuối dần thành quy định.
Ngày nay diễu hành là phần dài nhất của lễ khai mạc, có khi kéo dài tới hai tiếng, vì có hơn hai trăm đoàn. Ban tổ chức xen nhạc, ánh sáng và màn hình để giữ nhịp cho khán giả trong suốt khoảng thời gian ấy.
Thứ tự đi: ba điểm cố định, phần còn lại theo chữ cái
| Vị trí | Đoàn | Từ khi nào, vì sao |
|---|---|---|
| Đầu tiên | Hy Lạp | Từ 1928, tôn vinh nơi khai sinh Thế vận hội cổ và kỳ hiện đại đầu tiên (1896) |
| Thứ hai | Đội Olympic Người tị nạn | Đội có từ Rio 2016; được xếp ngay sau Hy Lạp từ Tokyo 2020 |
| Giữa | Các đoàn khác | Theo thứ tự chữ cái hoặc cách sắp xếp chữ viết của nước chủ nhà |
| Gần cuối | Các nước đăng cai kỳ mùa hè kế tiếp | Từ Tokyo 2020, xếp ngay trước nước chủ nhà |
| Cuối cùng | Nước chủ nhà | Chủ nhà vào sau, nhận tràng pháo tay lớn nhất |
Ví dụ ở Tokyo 2020, đoàn Mỹ và đoàn Pháp (chủ nhà 2028 và 2024) đi ngay trước Nhật Bản. Ở Paris 2024, đoàn Úc và đoàn Mỹ (chủ nhà 2032 và 2028) đi ngay trước Pháp.
"Theo chữ cái" nghĩa là chữ cái nào
Đây là phần thú vị nhất của diễu hành, vì mỗi nước chủ nhà có cách xếp riêng.
Nước dùng chữ Latinh
Với nước chủ nhà dùng chữ Latinh, thứ tự theo tên các nước viết bằng ngôn ngữ của họ. Vì vậy cùng một quốc gia có thể đi ở chỗ khác nhau tuỳ kỳ. Đức là "Germany" trong tiếng Anh nhưng là "Allemagne" trong tiếng Pháp, nên ở Paris 2024 đoàn Đức đi rất sớm, còn ở London 2012 đi ở khoảng giữa.
Nước dùng chữ khác
- Athens 2004 xếp theo bảng chữ cái Hy Lạp.
- Bắc Kinh 2008 xếp theo số nét của chữ Hán đầu tiên trong tên nước. Chữ nào ít nét thì đi trước, nên một vài đoàn vốn quen đi cuối bỗng lên rất sớm.
- Tokyo 2020 xếp theo bảng âm tiết kana của tiếng Nhật.
- Các kỳ ở Hàn Quốc xếp theo bảng chữ Hàn.
Đoàn Việt Nam vì vậy có lúc đi gần cuối (trong tiếng Anh và tiếng Pháp, tên bắt đầu bằng chữ V), có lúc lại đi ở quãng giữa khi nước chủ nhà dùng chữ viết khác. Muốn biết lúc nào đoàn mình xuất hiện, cách nhanh nhất là tra tên nước mình trong ngôn ngữ của nước chủ nhà.
Một ngoại lệ đáng nhớ: Athens 2004
Khi Hy Lạp vừa là quê hương Thế vận hội vừa là chủ nhà, hai quy tắc "đi đầu" và "đi cuối" đụng nhau. Giải pháp năm 2004: người cầm cờ Hy Lạp đi một mình ở đầu đoàn diễu hành, còn toàn bộ đoàn vận động viên Hy Lạp vào sân cuối cùng.
Ai đi trong mỗi đoàn: biển tên, cờ và vận động viên
Mỗi đoàn vào sân theo cùng một hình thức. Đi đầu là người cầm biển tên nước, thường là tình nguyện viên của nước chủ nhà mặc trang phục do ban tổ chức thiết kế. Tiếp theo là người cầm cờ của đoàn, rồi tới vận động viên và ban huấn luyện.
Người dẫn chương trình đọc tên mỗi đoàn bằng tiếng Pháp, tiếng Anh (hai ngôn ngữ chính thức của IOC) và ngôn ngữ nước chủ nhà nếu khác hai thứ tiếng trên.
Ai được cầm cờ
Uỷ ban Olympic mỗi nước tự chọn người cầm cờ. Đó thường là vận động viên có thành tích lớn, người đi nhiều kỳ Thế vận hội, hoặc người có câu chuyện truyền cảm hứng. Cầm cờ trong lễ khai mạc được coi là một vinh dự lớn, một kỷ niệm mà nhiều vận động viên nhắc lại suốt sự nghiệp.
Từ Tokyo 2020, IOC thay đổi quy định để mỗi đoàn có thể chọn hai người cầm cờ chung, một nam và một nữ, nhằm cân bằng giới. Phần lớn các đoàn đã chọn cách này.
Không phải vận động viên nào cũng diễu hành
Người xem hay hỏi vì sao một ngôi sao vắng mặt trong lễ khai mạc. Lý do thường rất thực tế:
- Thi đấu ngày hôm sau. Lễ khai mạc kéo dài tới khuya, phải đứng chờ nhiều giờ. Vận động viên có lượt thi sớm thường ở lại làng vận động viên để nghỉ.
- Chưa tới nơi. Các môn thi vào cuối lịch có thể chưa vào làng vận động viên.
- Thi ở thành phố khác. Một số môn như bóng đá hay lướt sóng có địa điểm cách xa thành phố chính.
Vì vậy số người diễu hành mỗi đoàn thường ít hơn số vận động viên đăng ký.
Trang phục diễu hành: một tấm danh thiếp
Mỗi đoàn tự thiết kế trang phục cho lễ khai mạc. Đây là lúc nhiều nước đưa yếu tố truyền thống vào: áo choàng, khăn, mũ, hoa văn dân tộc, hoặc màu sắc chủ đạo của quốc kỳ. Truyền hình nhiều nước có hẳn chuyên mục bình luận trang phục diễu hành, và sáng hôm sau thường có những bài báo chấm "bộ đẹp nhất".
Với các đoàn châu Á, áo dài, kimono, hanbok hay những bộ áo cách tân từ trang phục truyền thống là lựa chọn quen thuộc. Một bộ trang phục tốt cho diễu hành có ba yêu cầu: nhận ra được từ khán đài xa, đẹp trên màn hình, và đủ thoải mái để đứng, đi nhiều giờ trong thời tiết mùa hè.
Khi diễu hành rời khỏi sân vận động
Paris 2024 đổi cả hình thức: thay vì đi bộ vào sân, các đoàn đi trên thuyền xuôi sông Seine khoảng 6 km, từ phía đông thành phố tới khu Trocadéro. Đoàn lớn có thuyền riêng, nhiều đoàn nhỏ đi chung một thuyền. Thứ tự vẫn giữ: Hy Lạp đầu tiên, đội Người tị nạn thứ hai, chủ nhà Pháp cuối cùng. Chi tiết đêm diễn này có trong bài riêng về khai mạc Paris 2024.
Bế mạc thì khác hẳn: từ Melbourne 1956, vận động viên vào sân lẫn lộn, không chia theo đoàn. Chuyện này được kể trong bài về lễ bế mạc.
Góc nhìn hôm nay: xem diễu hành sao cho thú vị
- Tra trước thứ tự. Ban tổ chức thường công bố danh sách thứ tự diễu hành vài ngày trước lễ khai mạc trên trang chính thức.
- Để ý người cầm cờ. Tìm hiểu câu chuyện của họ, nhiều khi đó là vận động viên của môn ít người biết.
- Nhìn trang phục. Thử đoán nước nào trước khi máy quay hiện tên.
- Xem đoạn đoàn chủ nhà vào sân. Đây thường là lúc âm thanh và ánh sáng được đẩy lên mạnh nhất trong cả màn diễu hành.
Với người tổ chức hội khoẻ hay đại hội thể thao ở trường, xã, mô hình diễu hành Olympic dùng lại được ngay: một biển tên, một người cầm cờ, thứ tự công bố trước, đơn vị chủ nhà đi cuối. Đơn giản nhưng ai cũng biết mình đứng đâu, đi lúc nào.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Hy Lạp luôn đi đầu trong lễ khai mạc Olympic?
Hy Lạp là quê hương của Thế vận hội cổ đại và là nơi tổ chức kỳ Thế vận hội hiện đại đầu tiên năm 1896. Lệ cho đoàn Hy Lạp đi đầu được áp dụng từ Amsterdam 1928 để tôn vinh điều đó.
Vì sao nước chủ nhà đi cuối?
Nước chủ nhà đi cuối như người chủ đón khách: các đoàn khách vào trước, chủ nhà vào sau cùng. Đây cũng là lúc khán đài, phần lớn là người nước chủ nhà, cổ vũ lớn nhất, tạo cao trào cho màn diễu hành.
Các đoàn trong lễ khai mạc Olympic đi theo thứ tự nào?
Ngoài Hy Lạp, đội Người tị nạn, các nước đăng cai kế tiếp và nước chủ nhà, các đoàn đi theo thứ tự chữ cái tên nước trong ngôn ngữ nước chủ nhà. Bắc Kinh 2008 xếp theo số nét chữ Hán, Tokyo 2020 theo bảng kana.
Mỗi đoàn có mấy người cầm cờ?
Từ Tokyo 2020, IOC cho phép và khuyến khích mỗi đoàn có hai người cầm cờ, một nam một nữ. Trước đó mỗi đoàn chỉ có một người. Uỷ ban Olympic mỗi nước tự chọn người cầm cờ.
Vì sao có vận động viên không tham gia diễu hành khai mạc?
Thường vì họ thi đấu sớm ngày hôm sau và cần nghỉ, vì môn của họ diễn ra muộn nên chưa tới, hoặc vì thi ở thành phố khác. Tham gia diễu hành là tự nguyện.
