Drone ở lễ khai mạc: PyeongChang 2018 và quả địa cầu drone Tokyo 2020

Drone bước lên sân khấu lễ khai mạc Thế vận hội qua hai lần đáng nhớ: PyeongChang 2018, khi 1.218 drone vẽ người trượt ván tuyết rồi năm vòng tròn Olympic trên trời đêm Hàn Quốc, và Tokyo 2020, khi khoảng 1.800 drone (con số công bố là 1.824) biến biểu trưng kẻ ô của kỳ đại hội thành một quả địa cầu xoay chậm trên sân vận động không khán giả. Màn đầu tiên làm cả thế giới biết tới drone show; màn thứ hai cho thấy drone có thể mang một thông điệp, không chỉ là trò ảo thuật ánh sáng.

Hai màn cũng để lại một bài học ít người biết: thứ khán giả xem trên truyền hình không phải lúc nào cũng giống thứ diễn ra trên trời đêm hôm đó.

PyeongChang 2018: lần đầu drone lên sân khấu Thế vận hội

Lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông PyeongChang diễn ra tối 9/2/2018 tại một sân vận động dựng riêng cho đại hội ở vùng núi tỉnh Gangwon, Hàn Quốc. Sân không có mái, đêm đó rất lạnh, và ban tổ chức đã phát chăn, túi sưởi cho khán giả. Trong bối cảnh ấy, màn drone là một trong những tiết mục được nhắc nhiều nhất.

Trên màn hình truyền hình, khán giả thấy một đám chấm sáng bay lên, xếp thành hình người trượt ván tuyết đang lao xuống dốc, rồi tan ra và hợp lại thành năm vòng tròn Olympic lơ lửng trên núi. Màn này dùng 1.218 drone và được Guinness ghi nhận là kỷ lục số drone cùng bay ở thời điểm đó.

Phần quay sẵn và phần diễn thật

Sau đêm khai mạc, báo chí quốc tế xác nhận: đoạn 1.218 drone phát trên truyền hình là hình đã quay từ trước, vào tháng 12/2017. Lý do được đưa ra là thời tiết lạnh, gió núi khó đoán và yêu cầu an ninh của sự kiện. Trong sân, đêm 9/2, vẫn có drone bay thật, nhưng với số lượng ít hơn nhiều và hình đơn giản hơn.

Chuyện này không hiếm ở lễ khai mạc lớn. Ban tổ chức phải bảo đảm khán giả truyền hình toàn cầu thấy một màn trọn vẹn, nên chuẩn bị sẵn phương án ghi hình. Điều đáng học là sự minh bạch: khi được hỏi, phía tổ chức đã nói rõ phần nào là ghi hình. Lễ khai mạc Bắc Kinh 2008 cũng từng có một phần pháo hoa trên truyền hình là hình dựng sẵn — chuyện được kể ở danh mục Lễ khai mạc Olympic.

Vì sao PyeongChang chọn drone

Thế vận hội Mùa đông đặt ra một khó khăn riêng: lễ khai mạc diễn ra trong giá lạnh, gió núi, và khán giả ngồi ngoài trời. Drone mang tới thứ pháo hoa khó làm: một hình rõ ràng, có chuyển động, kể đúng câu chuyện của môn thể thao mùa đông. Người trượt ván tuyết bằng ánh sáng là cách nói "đây là đại hội của tuyết" mà không cần một lời thuyết minh nào. Lễ bế mạc nửa tháng sau cũng có một màn drone, khép lại một kỳ đại hội gắn liền với công nghệ trình diễn mới.

Tokyo 2020: quả địa cầu trên sân vận động trống

Thế vận hội Tokyo vốn định tổ chức năm 2020, bị hoãn một năm vì đại dịch COVID-19, nhưng vẫn giữ tên "Tokyo 2020". Lễ khai mạc diễn ra tối 23/7/2021 tại Sân vận động Quốc gia ở Tokyo, công trình do kiến trúc sư Kengo Kuma thiết kế với nhiều gỗ. Vì dịch bệnh, gần như không có khán giả; chỉ một nhóm nhỏ quan khách và báo chí có mặt.

Màn drone xuất hiện ở phần cuối buổi lễ. Từ bóng tối phía trên mái sân, khoảng 1.800 drone hiện ra, xếp thành biểu trưng của Tokyo 2020 — một vòng tròn kết từ những ô chữ nhật màu chàm, theo hoạ tiết kẻ ô truyền thống Nhật Bản, do nhà thiết kế Asao Tokolo sáng tạo. Rồi các ô tách ra, uốn cong, và hoá thành một quả địa cầu xanh lam xoay chậm, trong khi bài hát Imagine vang lên qua phần trình bày của các nghệ sĩ đến từ nhiều châu lục.

Một hình ảnh hợp với thời điểm

Màn drone Tokyo được nhớ không vì số lượng — nó không phá kỷ lục — mà vì khớp với hoàn cảnh. Thế giới khi đó đang chia cách vì dịch, vận động viên thi đấu trên khán đài trống. Một quả địa cầu bằng ánh sáng, xoay giữa trời đêm trên một sân vận động vắng, nói được điều mà một bài phát biểu khó nói gọn: các châu lục vẫn nhìn về cùng một nơi.

Về kỹ thuật, màn này khó ở chỗ phải bay ngay trên một sân vận động có mái, giữa toà nhà cao tầng của một thành phố lớn. Vùng bay chật, cần tính kỹ khoảng cách với mái sân và với đường bay của máy quay. Hình biểu trưng phải chuyển sang quả cầu mà người xem vẫn nhận ra mạch liền, không đứt đoạn.

So sánh hai màn drone

Drone mang lại gì cho một lễ khai mạc

Nhìn từ hai đêm trên, có thể thấy vì sao các đạo diễn lễ khai mạc ngày càng hay nghĩ tới drone:

• Vẽ biểu tượng chính xác: vòng tròn, biểu trưng, linh vật, quả địa cầu — những thứ pháo hoa chỉ vẽ được đại khái.
• Kể chuyện có trình tự: hình này hoá hình kia, giống một đoạn phim hoạt hình trên trời.
• Không khói: rất quan trọng với sân vận động có mái hoặc khi cần ống kính truyền hình nhìn rõ.
• Đẹp trên màn ảnh: máy quay bắt hình drone dễ hơn bắt pháo hoa, vì hình đứng yên đủ lâu.

Nhưng drone cũng có giới hạn: phụ thuộc gió, cần vùng trời trống, và với khán giả trong sân, nó yên lặng hơn nhiều so với một loạt pháo hoa. Vì thế hầu hết lễ khai mạc lớn sau này dùng drone cho một hai khoảnh khắc "biểu tượng", còn pháo hoa vẫn giữ phần cao trào âm thanh.

Từ Thế vận hội lan ra lễ hội và sự kiện

Sau PyeongChang, drone show trở thành món quen ở lễ đếm ngược năm mới, lễ hội du lịch, khai mạc giải thể thao khu vực và các sự kiện thành phố trên khắp thế giới. Số drone cũng tăng rất nhanh: từ hơn một nghìn năm 2018, tới cuối năm 2024 các kỷ lục Guinness đã vượt mười nghìn chiếc.

Điều thú vị là các màn được nhớ lâu nhất thường không phải màn đông drone nhất. PyeongChang được nhớ vì là lần đầu. Tokyo được nhớ vì hình ảnh đúng lúc. Bài học cho người làm khai mạc: con số gây ấn tượng một lần, ý tưởng mới ở lại.

Góc nhìn hôm nay: xem lại thế nào cho đáng

Cả hai lễ khai mạc đều có bản ghi hình chính thức trên kênh của Ủy ban Olympic Quốc tế (olympics.com). Khi xem lại, thử để ý:

• Ở PyeongChang, đoạn người trượt ván tuyết chuyển sang năm vòng tròn: các điểm sáng đi theo đường nào, đèn có tắt khi chuyển hay không.
• Ở Tokyo, cách các ô của biểu trưng "bung" ra rồi uốn cong thành mặt cầu — một đoạn chuyển hình rất khéo.
• Góc máy truyền hình: màn drone được dựng cho máy quay, nên góc nhìn trên màn ảnh thường đẹp hơn mọi chỗ ngồi trong sân.

Xem xong hai màn này rồi xem một màn drone lễ hội bất kỳ, sẽ thấy ngay sự khác biệt giữa "nhiều drone" và "drone có ý đồ".