Hàng trăm drone xếp hình trên trời được dàn dựng gần giống một bộ phim hoạt hình: người thiết kế vẽ từng cảnh trên máy tính, phần mềm chia mỗi cảnh thành các điểm sáng, tính đường bay cho từng chiếc sao cho không chiếc nào đâm vào chiếc nào, rồi nạp lộ trình vào drone trước giờ diễn. Đêm diễn, một hệ thống mặt đất chỉ việc phát lệnh bắt đầu và giám sát; từng drone tự bay theo kịch bản của mình, dựa vào định vị vệ tinh có hiệu chỉnh để giữ đúng chỗ tới mức vài xăng-ti-mét.
Phần khó không nằm ở việc cho drone bay, mà ở việc biến một ý tưởng thành hình đọc được từ dưới đất, đúng nhịp nhạc, và an toàn khi có gió.
Bắt đầu từ câu chuyện, không bắt đầu từ drone
Một màn drone tốt luôn bắt đầu bằng câu hỏi "đêm nay muốn kể gì". Lễ hội biển có thể kể chuyện con thuyền ra khơi, đàn cá, ngọn hải đăng. Lễ khai mạc đại hội thể thao có thể đi từ ngọn lửa tới vận động viên đang chạy rồi tới quả địa cầu. Người viết kịch bản chia câu chuyện thành chuỗi cảnh, mỗi cảnh một hình chủ đạo, giống bảng phân cảnh (storyboard) trong làm phim.
Ở bước này, kinh nghiệm quyết định nhiều nhất. Hình phải đọc được trong ba giây: người xem ngước lên, nhận ra ngay đó là con cá hay chiếc thuyền. Những hình rối, nhiều chi tiết nhỏ, nhìn trên màn hình máy tính thì đẹp nhưng lên trời thành đám chấm vô nghĩa. Các đội làm lâu năm thường ưa đường nét to, hình khối rõ, có chuyển động đặc trưng: con chim thì vỗ cánh, ngọn lửa thì bập bùng, quả cầu thì xoay.
Từ hình vẽ đến tọa độ: chia hình thành điểm
Khi kịch bản đã chốt, người thiết kế dựng từng hình trong phần mềm đồ hoạ ba chiều. Sau đó phần mềm chuyên dụng "rải" đúng số drone đang có lên bề mặt hình ấy. Nếu có năm trăm drone, mỗi hình phải được diễn tả bằng tối đa năm trăm điểm.
Đây là chỗ con số drone hiện ra rõ nhất. Một trái tim cần ít điểm, nên phần drone thừa có thể tắt đèn và đứng chờ trong bóng tối. Một khuôn mặt hoạt hình cần nhiều điểm hơn nhiều. Người thiết kế phải chọn: hoặc giảm chi tiết, hoặc làm hình nhỏ lại để điểm dày hơn, hoặc chấp nhận hình thưa nhìn hơi "rỗ".
Có một quy tắc ngầm: các drone không được đứng quá sát nhau. Mỗi chiếc cần một khoảng trống an toàn quanh mình, thường vài mét, để gió đẩy lệch một chút cũng không chạm nhau. Vì vậy hình drone luôn lớn — thường rộng hàng chục tới hàng trăm mét — chứ không thể thu gọn như màn hình.
Bài toán chuyển hình: ai đi đâu, theo đường nào
Giả sử cảnh một là con cá, cảnh hai là chiếc thuyền. Mỗi drone trong con cá phải bay tới một vị trí trong chiếc thuyền. Chiếc nào đi tới chỗ nào? Nếu gán bừa, đường bay sẽ cắt nhau chằng chịt, drone va nhau, và khán giả thấy một mớ hỗn độn thay vì cảnh "cá hoá thuyền".
Phần mềm dàn dựng giải bài toán này bằng cách tìm cách ghép sao cho tổng quãng đường ngắn nhất và không có hai đường bay nào đi quá gần nhau ở cùng một thời điểm. Người thiết kế sau đó chỉnh tay để đoạn chuyển có "nghệ thuật": cho drone xoáy như cơn lốc, tan ra như bụi sao, hoặc trượt từ trái sang phải như lật trang sách.
Đoạn chuyển hình chính là chỗ phân biệt màn drone hay và dở. Màn dở thường tắt đèn khi chuyển rồi bật lại ở hình mới, như bấm qua slide. Màn hay để đèn sáng và biến đoạn chuyển thành một phần câu chuyện.
Giữ đúng chỗ giữa trời: định vị chính xác
Định vị vệ tinh thông thường, như trên điện thoại, có thể lệch vài mét — quá nhiều với một đội hình mà các drone chỉ cách nhau vài mét. Vì vậy các màn trình diễn dùng thêm một trạm hiệu chỉnh đặt dưới đất. Trạm này biết chính xác toạ độ của chính nó, so với tín hiệu vệ tinh nhận được để tính ra sai số, rồi gửi phần hiệu chỉnh cho mọi drone. Nhờ vậy mỗi drone biết vị trí của mình với độ chính xác cỡ vài xăng-ti-mét.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: máy tính mặt đất không "lái" từng drone theo thời gian thực. Mỗi drone đã có sẵn lộ trình của riêng nó. Mặt đất phát lệnh bắt đầu, đồng bộ thời gian, theo dõi tình trạng pin, vị trí, và can thiệp khi có chiếc trục trặc — chẳng hạn ra lệnh cho nó hạ cánh sớm.
Khớp với nhạc và với phần còn lại của đêm diễn
Ở lễ khai mạc lớn, drone hiếm khi diễn một mình. Nó phải khớp với nhạc, với đèn sân khấu, có khi với pháo hoa. Cách làm phổ biến là dùng chung một mã thời gian (timecode): một đồng hồ tổng phát cho mọi hệ thống, và mỗi hệ thống biết ở giây thứ bao nhiêu mình phải làm gì.
Nhờ đó người thiết kế có thể đặt hình con chim bung cánh đúng lúc dàn dây vút lên, hay cho cả đội hình đổi màu đúng tiếng trống. Khán giả không thấy đồng hồ, chỉ thấy "mọi thứ ăn khớp". Chuyện ghép drone với pháo hoa và laser trong cùng một đêm được bàn kỹ ở bài về màn trình diễn lai trong cùng danh mục.
Các khâu chuẩn bị một màn drone
| Khâu | Việc chính | Ai làm |
|---|---|---|
| Kịch bản | Chọn câu chuyện, chia cảnh, chọn nhạc | Đạo diễn, người thiết kế |
| Dựng hình | Vẽ hình 3D, chia thành điểm, tính đường chuyển | Người thiết kế hoạt hình drone |
| Mô phỏng | Xem toàn bộ màn trên máy tính từ góc khán giả, kiểm khoảng cách an toàn | Người thiết kế, kỹ thuật |
| Khảo sát địa điểm | Chọn bãi cất cánh, vùng bay, vùng cấm, hướng nhìn của khán giả | Kỹ thuật, an toàn |
| Thủ tục | Giấy phép bay theo quy định, phối hợp với chính quyền | Đơn vị tổ chức |
| Bay thử | Bay tổng duyệt, chỉnh hình bị méo, kiểm tín hiệu tại chỗ | Toàn đội |
| Đêm diễn | Xếp drone, kiểm pin, theo dõi thời tiết, chạy chương trình | Toàn đội |
Với một màn lớn, khâu thiết kế và chuẩn bị có thể kéo dài nhiều tuần, trong khi màn diễn chỉ khoảng mười lăm phút.
Bãi cất cánh: hình đầu tiên nằm trên mặt đất
Trước giờ diễn, drone được xếp thành lưới đều trên một bãi phẳng, mỗi chiếc đặt ở một ô đánh dấu sẵn. Vị trí dưới đất cũng là một phần kịch bản: chiếc ở ô nào sẽ bay tới điểm nào của hình đầu tiên đã được tính trước. Xếp nhầm vài chiếc thì phần mềm thường phát hiện được, nhưng các đội vẫn kiểm từng ô vì sai sót ở đây mất nhiều thời gian sửa nhất.
Bãi cất cánh hay đặt trên bãi cỏ, bãi cát, sân bóng, hoặc sà lan giữa sông. Nó phải cách xa khu khán giả và có lối an toàn để drone hạ cánh khi có sự cố. Các đội cũng thường mang thêm drone dự phòng: nếu vài chiếc báo lỗi trước giờ bay, chiếc dự phòng sẽ nhận vai của chúng.
Gió, mưa và kế hoạch B
Thời tiết là kẻ thù lớn nhất. Drone trình diễn nhỏ và nhẹ, gió mạnh làm nó tốn pin hơn và khó giữ vị trí; hình có thể bị "rung" hoặc méo. Mưa lớn làm hỏng linh kiện và giảm tầm nhìn. Trước mỗi đêm diễn, đội kỹ thuật theo dõi gió ở nhiều độ cao, vì gió ở độ cao hơn trăm mét thường mạnh hơn gió ở mặt đất.
Kế hoạch B có nhiều mức: thu nhỏ hình, hạ độ cao, cắt bớt cảnh khó, dời giờ, hoặc huỷ. Với những sự kiện không được phép hỏng, như lễ khai mạc phát sóng toàn cầu, ban tổ chức đôi khi quay sẵn một phiên bản từ trước để phát trên truyền hình nếu đêm chính thời tiết xấu — chuyện đã xảy ra ở PyeongChang 2018, kể trong bài về drone ở lễ khai mạc.
Góc nhìn hôm nay: đọc ra tay nghề khi xem
Lần tới xem một màn drone, thử nhìn như người trong nghề:
- Hình đầu tiên có hiện ra gọn không? Màn tốt cho drone vào vị trí nhanh và đều.
- Đoạn chuyển có ý đồ không? Hay chỉ tắt đèn rồi bật lại?
- Hình có nhận ra ngay không? Nếu phải đoán, người thiết kế đã nhồi quá nhiều chi tiết.
- Màu có khớp nhịp nhạc không? Đổi màu đúng phách là dấu hiệu của đồng bộ mã thời gian tốt.
- Có chiếc nào lạc đàn? Một vài điểm lệch là bình thường khi có gió; nhiều điểm lệch là đội hình đang gặp khó.
Muốn tìm hiểu sâu hơn, các video hậu trường do chính các lễ hội công bố thường cho thấy bãi cất cánh, màn hình mô phỏng và đội ngũ làm việc — đủ để hình dung một màn drone được "đẻ" ra thế nào. Còn chuyện điều khiển, cấp phép bay drone là lĩnh vực riêng, cần học và làm theo quy định của cơ quan quản lý.
Câu hỏi thường gặp
Ai điều khiển hàng trăm drone trong một màn trình diễn?
Không ai lái tay từng chiếc. Mỗi drone mang sẵn lộ trình đã được lập trình, còn hệ thống mặt đất chỉ phát lệnh bắt đầu, đồng bộ thời gian và giám sát. Một đội kỹ thuật nhỏ có thể theo dõi cả nghìn drone.
Vì sao các drone trong đội hình không đâm vào nhau?
Vì đường bay của từng chiếc được phần mềm tính trước sao cho luôn giữ khoảng cách an toàn, thường vài mét, kể cả lúc chuyển hình. Thêm vào đó, định vị có hiệu chỉnh giúp mỗi drone biết vị trí của mình rất chính xác.
Thiết kế một màn drone mất bao lâu?
Màn đơn giản có thể dựng trong vài ngày nếu dùng lại hình có sẵn. Màn lớn, nhiều cảnh riêng, phải khớp nhạc và các phần khác của lễ khai mạc thường mất nhiều tuần cho kịch bản, dựng hình, mô phỏng và bay thử.
Drone show có khớp được với nhạc không?
Có. Hệ thống drone, âm thanh, đèn và pháo hoa dùng chung một mã thời gian, nên mỗi hình và mỗi lần đổi màu có thể đặt đúng tới từng phách nhạc.
Vì sao hình drone thường rất lớn?
Vì drone phải giữ khoảng cách an toàn với nhau, nên muốn có nhiều điểm thì hình phải trải rộng hàng chục tới hàng trăm mét. Kích thước lớn cũng giúp khán giả ở xa nhìn rõ.