Khai mạc giải vô địch châu lục: Euro, Asian Cup và những màn mở đầu ngắn

Lễ khai mạc các giải vô địch bóng đá châu lục như Euro hay Asian Cup thường chỉ dài khoảng 10 đến 20 phút, diễn ra trên sân ngay trước trận mở màn, ngắn hơn cả lễ khai mạc World Cup. Euro 2024 ở Munich có một màn chào chỉ khoảng mười phút trước trận Đức gặp Scotland; Asian Cup 2023 ở Qatar có một màn kể chuyện ngụ ngôn trên sân Lusail. Có những giải đá sân nhà – sân khách như giải vô địch Đông Nam Á thì gần như không có lễ khai mạc chung.

Vì sao giải châu lục mở màn còn gọn hơn World Cup

Mọi lý do khiến lễ khai mạc World Cup ngắn đều đúng với giải châu lục: phải giữ mặt cỏ, hai đội cần khởi động, giờ truyền hình đã chốt. Thêm vào đó là ba điều riêng.

• Ít đội, ít ngày: Euro có 24 đội, Asian Cup cũng 24 đội, giải chỉ kéo dài khoảng một tháng. Ban tổ chức dồn sức vào trận đấu và trải nghiệm ở các sân, không vào một đêm diễn.
• Nhiều sân ngang nhau: trận mở màn chỉ là một trong nhiều trận ngày đầu, các thành phố khác cũng có không khí riêng.
• Khán giả đến vì đội tuyển: cổ động viên hai đội đã tạo sẵn màn trình diễn trên khán đài, với bài hát, khăn và cờ cổ vũ. Lễ khai mạc chỉ cần mở cửa cho không khí ấy.

Euro: từ bốn đội năm 1960 tới những màn chào ngắn

Giải vô địch bóng đá châu Âu bắt đầu năm 1960, vòng chung kết chỉ có bốn đội đá ở Pháp. Suốt nhiều thập niên, giải gần như không có lễ khai mạc đáng kể. Khi số đội tăng lên 16 rồi 24, và truyền hình phủ khắp châu lục, các màn chào trước trận mở màn mới thành thông lệ.

Euro 2016, Pháp

Lễ khai mạc diễn ra ở Stade de France, có DJ David Guetta trình diễn bài hát chính thức của giải cùng các vũ công trên sân, trước trận Pháp gặp Romania. Đây là kiểu lễ khai mạc mang không khí một buổi diễn nhạc điện tử hơn là một nghi lễ.

Euro 2020 (đá năm 2021)

Giải bị dời một năm vì dịch nhưng vẫn giữ tên Euro 2020, và lần đầu đá ở 11 thành phố khắp châu Âu. Lễ khai mạc ngày 11/6/2021 ở sân Olimpico, Rome, có danh ca Andrea Bocelli hát aria "Nessun dorma" trong vở opera Turandot của Puccini. Một giọng hát đơn, một bản aria có câu kết "Vincerò" (sẽ chiến thắng) mà khán giả bóng đá đã quen từ World Cup 1990 ở Ý, khi bài này gắn với các buổi truyền hình giải. Sau một năm sân vận động vắng lặng, một màn chào giản dị như vậy lại gây xúc động mạnh.

Euro 2024, Đức

Ngày 14/6/2024, trước trận Đức gặp Scotland ở Munich, lễ khai mạc kéo dài khoảng mười phút. Có phần tưởng nhớ Franz Beckenbauer, huyền thoại bóng đá Đức qua đời đầu năm ấy, và một mô hình lớn chiếc cúp vô địch xuất hiện giữa sân. Ngắn, gọn, đúng tinh thần "trận đấu là chính".

Asian Cup: từ Hồng Kông 1956 tới Lusail

Cúp bóng đá châu Á (Asian Cup) do Liên đoàn Bóng đá châu Á tổ chức, kỳ đầu năm 1956 ở Hồng Kông. Lễ khai mạc của giải từng rất đơn giản, rồi lớn dần cùng quy mô giải.

Asian Cup 2007: Việt Nam là một trong bốn chủ nhà

Kỳ 2007 có bốn nước đồng chủ nhà: Thái Lan, Việt Nam, Malaysia và Indonesia, lần đầu giải có nhiều chủ nhà như vậy. Trận mở màn diễn ra ngày 7/7/2007 ở Bangkok giữa Thái Lan và Iraq. Đội tuyển Việt Nam đá vòng bảng trên Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) và vào tới tứ kết, khiến những đêm bóng đá ở Hà Nội năm ấy rất sôi động. Với bốn chủ nhà, mỗi nước có màn chào riêng trước trận đầu tiên trên sân nhà, giống cách World Cup 2026 sau này làm với ba nước.

Asian Cup 2023 (đá năm 2024), Qatar

Giải chuyển sang Qatar và diễn ra từ tháng 1 tới tháng 2/2024, nhưng vẫn giữ tên Asian Cup 2023. Lễ khai mạc ngày 12/1/2024 ở sân Lusail, sân đã tổ chức trận chung kết World Cup 2022, trước trận Qatar gặp Lebanon. Màn diễn được dựng như một chương bị thất lạc của Kalila và Dimna, tập truyện ngụ ngôn loài vật gốc Ấn Độ, được dịch sang tiếng Ả Rập vào thế kỷ 8 và lan rộng khắp Trung Đông. Chọn một tập truyện ai cũng biết trong vùng, với nhân vật là con vật, giúp màn diễn không cần lời mà khán giả nhiều nước vẫn hiểu.

Những giải không có lễ khai mạc chung

Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á (trước gọi là AFF Cup, nay là ASEAN Championship) là ví dụ quen với khán giả Việt Nam. Từ nhiều năm nay giải đá vòng bảng luân phiên sân nhà, sân khách, rồi bán kết, chung kết hai lượt. Không có một sân trung tâm, nên không có lễ khai mạc chung. Mỗi trận chỉ có nghi thức trước trận: hai đội ra sân, quốc ca, ảnh đội, bắt tay.

Điều này cho thấy lễ khai mạc gắn chặt với thể thức: giải tập trung ở một nước thì có lễ, giải rải khắp nơi thì không. Người tổ chức giải nhỏ có thể chọn theo đúng logic ấy.

Cấu trúc một màn mở đầu ngắn

Dù ở Euro, Asian Cup hay Cúp bóng đá châu Phi, các màn mở đầu ngắn thường chung một khung ba nhịp:

Nếu có pháo hoa trên mái sân, việc bắn do đơn vị được cấp phép thực hiện, người bắn được đào tạo, và phải tính để khói tan trước khi trận đấu bắt đầu. Trận đá ban ngày thường dùng pháo khói màu hoặc thả bóng bay thay pháo hoa.

Một công cụ ngày càng được dùng là chính khán đài: thẻ màu đặt sẵn trên ghế để khán giả giơ lên thành bức tranh, vòng tay đèn đổi màu theo nhạc. Khán đài thành sân khấu, mà mặt cỏ không phải chịu thêm gì.

Góc nhìn hôm nay

Muốn so sánh, có thể xem lại liền ba màn mở đầu: Euro 2020 ở Rome, Euro 2024 ở Munich, Asian Cup 2023 ở Lusail. Ba lễ, ba lựa chọn: một giọng hát, một phần tưởng nhớ, một câu chuyện ngụ ngôn. Cả ba đều dưới nửa giờ và đều để lại một khoảnh khắc. Bản ghi có trên kênh chính thức của UEFA và Liên đoàn Bóng đá châu Á.

Với giải bóng ở trường, ở xã phường, cách làm của giải châu lục là gợi ý tốt nhất: đừng cố dựng một đêm hội dài. Chọn một hình ảnh, ví dụ một em nhỏ mang quả bóng vào sân, một bài hát cả trường thuộc, rồi trả sân cho trận đấu đúng giờ.