Lễ khai mạc Hội khoẻ Phù Đổng và Đại hội Thể thao toàn quốc qua các kỳ

Hội khoẻ Phù Đổng toàn quốc là đại hội thể thao của học sinh phổ thông, có từ năm 1982 và gần đây nhất là kỳ X khai mạc tối 28/7/2024 tại Hải Phòng. Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc (các kỳ gần đây thường gọi gọn là Đại hội Thể thao toàn quốc) là đại hội lớn nhất của thể thao trong nước, có từ năm 1985, kỳ IX khai mạc tối 9/12/2022 ở Hạ Long (Quảng Ninh). Lễ khai mạc của cả hai đều theo khung đại hội quốc tế: rước đuốc, diễu hành các đoàn, tuyên thệ, thắp đài lửa, đồng diễn.

Hai đại hội, hai đối tượng

Cả hai đại hội đều có vòng cơ sở trước vòng toàn quốc: trường, xã phường, tỉnh, rồi khu vực. Lễ khai mạc toàn quốc là điểm cuối của một hành trình kéo dài nhiều tháng, có khi cả năm.

Hội khoẻ Phù Đổng: các kỳ toàn quốc

Tên gọi lấy từ hình tượng Phù Đổng Thiên Vương, tức Thánh Gióng trong truyền thuyết: cậu bé làng Phù Đổng lớn vụt lên, khoẻ mạnh lạ thường. Đây là hình ảnh trẻ em lớn lên khoẻ mạnh, rất hợp với một đại hội học đường.

1. Kỳ I, 1982: Hà Nội.
2. Kỳ II, 1987: TP.HCM.
3. Kỳ III, 1992: Quảng Nam – Đà Nẵng (khi ấy còn là một tỉnh, nay thuộc thành phố Đà Nẵng).
4. Kỳ IV, 1996: Hải Phòng.
5. Kỳ V, 2000: Đồng Tháp.
6. Kỳ VI, 2004: Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế).
7. Kỳ VII, 2008: Phú Thọ.
8. Kỳ VIII, 2012: Cần Thơ.
9. Kỳ IX, 2016: Nghệ An và Thanh Hoá.
10. Kỳ X: dự kiến năm 2020 nhưng không tổ chức được vì dịch COVID-19; diễn ra năm 2024 tại Hải Phòng.

Lễ khai mạc kỳ X năm 2024

Kỳ X chia hai giai đoạn: thi đấu khu vực từ 18/4 đến 22/6/2024 ở nhiều địa phương, rồi vòng toàn quốc tại Hải Phòng từ 25/7 đến 6/8/2024. Quy mô được công bố là hơn 10.000 vận động viên, huấn luyện viên, săn sóc viên của 63 tỉnh, thành (theo địa giới khi ấy), tranh khoảng 217 bộ huy chương ở 15 môn.

Ngày 27/7/2024, lễ lấy lửa được tổ chức ở khu di tích đền Gióng, Sóc Sơn (Hà Nội), nơi gắn với truyền thuyết Thánh Gióng. Lửa được đưa về Hải Phòng. Tối 28/7/2024, lúc 20 giờ, lễ khai mạc diễn ra và đài lửa được thắp ở sân vận động Lạch Tray. Việc lấy lửa từ một nơi gắn với tên đại hội là cách làm giống Olympic lấy lửa từ Olympia: ngọn lửa mang theo câu chuyện của nó.

Đại hội Thể thao toàn quốc: các kỳ

Hà Nội đăng cai nhiều lần nhất. Từ kỳ 2006, đại hội bắt đầu luân phiên giữa các vùng, giúp nhiều địa phương có cơ hội xây và nâng cấp cơ sở thể thao.

Lễ khai mạc kỳ IX ở Hạ Long

Kỳ IX năm 2022 khai mạc lúc 20 giờ 10 phút tối 9/12/2022 tại một quảng trường ven biển ở Hạ Long, thay vì trong sân vận động. Theo báo chí, có khoảng 13.000 người có mặt, gồm đại biểu, vận động viên, huấn luyện viên, trọng tài, người biểu diễn và khán giả. Khai mạc ngoài trời bên vịnh cho phép dùng biển và trời đêm làm phông nền, một lựa chọn giống xu hướng khai mạc ngoài sân vận động trên thế giới.

Theo số liệu công bố khi bế mạc, khoảng 50 kỷ lục quốc gia được xác lập trong đại hội, cho thấy đây vẫn là sân thi đấu quan trọng của thể thao thành tích cao.

Lễ khai mạc trong nước có gì riêng

Đồng diễn là phần không thể thiếu

Ở cả hai đại hội, đồng diễn thể dục và đồng diễn nghệ thuật của học sinh, sinh viên địa phương là trọng tâm. Với Hội khoẻ Phù Đổng, người đồng diễn cũng là học sinh, cùng lứa với người thi đấu, nên phần này mang không khí ngày hội trường học. Người xem từ khán đài sẽ thấy hình bông sen, ngôi sao, sóng nước, đặc sản hay biểu tượng của tỉnh, thành đăng cai.

Diễu hành các đoàn tỉnh, thành

Phần diễu hành ở đại hội trong nước có màu sắc riêng: mỗi đoàn mặc đồng phục của tỉnh mình, nhiều đoàn mang theo hình ảnh đặc trưng quê hương. Đây là phần khán giả địa phương chờ nhất, vì họ tìm đoàn của tỉnh mình. Từ kỳ X năm 2026, sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính tháng 7/2025, số đoàn tỉnh, thành sẽ ít hơn nhiều so với các kỳ trước.

Rước đuốc và thắp lửa

Ngọn đuốc thường đi qua các địa danh lịch sử, văn hoá của tỉnh đăng cai. Người thắp đài lửa thường là vận động viên nổi tiếng của địa phương hoặc của thể thao Việt Nam. Ở Hội khoẻ Phù Đổng, có khi là học sinh giỏi thể thao, tạo hình ảnh "thế hệ tiếp nối".

Pháo hoa kết đêm

Nhiều lễ khai mạc kết bằng pháo hoa. Việc bắn do đơn vị được cấp phép thực hiện theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, người bắn được đào tạo. Với lễ có nhiều học sinh nhỏ tuổi trên sân và khán đài, khoảng cách an toàn tới điểm bắn và hướng gió càng phải tính kỹ.

Góc nhìn hôm nay

Với cán bộ đoàn đội, thầy cô thể dục, Hội khoẻ Phù Đổng các cấp là cơ hội gần nhất để học cách dựng một lễ khai mạc: lễ cấp trường, cấp xã phường dùng đúng khung của lễ toàn quốc, chỉ thu nhỏ. Vài điều mang về được:

• Giữ đủ các mốc nghi thức (chào cờ, diễu hành, tuyên thệ, thắp lửa tượng trưng) để học sinh hiểu ý nghĩa đại hội, nhưng rút ngắn phần phát biểu.
• Chọn một hình ảnh của địa phương làm điểm nhấn đồng diễn, thay vì cố làm nhiều đội hình.
• Lửa tượng trưng ở trường không cần lửa thật: một ngọn đèn, một dải ánh sáng hay một lá cờ chuyền tay cũng đủ ý nghĩa và an toàn hơn.
• Không tự bắn pháo hoa. Muốn có pháo hoa phải qua đơn vị được cấp phép và được cơ quan có thẩm quyền cho phép; ở trường học, ánh sáng hoặc bóng bay là lựa chọn an toàn hơn.

Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X tại TP.HCM theo kế hoạch diễn ra cuối năm 2026. Thông tin lịch thi đấu, lễ khai mạc được công bố trên trang của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch và của TP.HCM. Kết quả và tư liệu các kỳ Hội khoẻ Phù Đổng có trên trang của Bộ Giáo dục và Đào tạo.