Lễ khai mạc Olympic London 2012 diễn ra tối 27/7/2012 ở Sân vận động Olympic phía đông London, do đạo diễn điện ảnh Danny Boyle dàn dựng với tên gọi "Những hòn đảo kỳ diệu". Đêm diễn kể lịch sử nước Anh từ làng quê, qua cách mạng công nghiệp, tới y tá, sách thiếu nhi, nhạc pop và Internet, với giọng hài hước, đời thường. Đài lửa gồm hơn hai trăm cánh đồng, mỗi đoàn mang một cánh, do bảy vận động viên trẻ cùng thắp.
Đạo diễn và câu hỏi khó nhất
Danny Boyle được biết tới qua các phim Trainspotting và Triệu phú khu ổ chuột, phim mang về cho ông giải Oscar đạo diễn. Khi nhận việc, ông đối diện một câu hỏi mà cả nước Anh đặt ra: làm gì sau Bắc Kinh 2008? Bốn năm trước, Bắc Kinh đã đẩy quy mô và độ chính xác lên mức khó vượt.
Lời đáp của Boyle là không cố vượt. Thay vì lớn hơn, London chọn khác hẳn: kể chuyện của những người bình thường, cho phép cười, cho phép tự giễu. Tên gọi "Những hòn đảo kỳ diệu" lấy cảm hứng từ vở Bão tố của Shakespeare. Câu thoại nổi tiếng của nhân vật Caliban, đại ý "đừng sợ, hòn đảo này đầy những âm thanh", được nam diễn viên Kenneth Branagh đọc ở đầu đêm diễn.
Phụ trách âm nhạc là nhóm nhạc điện tử Underworld, những người từng làm nhạc cho phim của Boyle. Âm nhạc là sợi chỉ xuyên suốt: đêm diễn đi qua gần như mọi thập kỷ của nhạc pop Anh.
Từ cánh đồng tới ống khói
"Miền đất xanh tươi"
Khi khán giả vào sân, họ thấy giữa sân không phải sân khấu mà một làng quê nước Anh: cỏ xanh, hàng rào, nhà tranh, người chơi cricket, cột hoa tháng năm, và cả gia súc, gia cầm thật như cừu, ngựa, ngỗng. Ở một góc là ngọn đồi nhỏ với một cây sồi trên đỉnh. Đồng hồ đếm ngược, và vận động viên xe đạp Bradley Wiggins, người vừa thắng một giải đua xe đạp đường trường lớn của châu Âu vài ngày trước, kéo một chiếc chuông lớn để mở màn.
"Địa ngục"
Rồi cảnh quê bị cuộn đi theo đúng nghĩa đen: các mảng cỏ được kéo lên, những ống khói nhà máy khổng lồ mọc lên từ mặt đất. Hàng trăm người diễn trong vai công nhân, thợ mỏ, kỹ sư thời Victoria làm việc trong khói và tiếng máy. Đoạn này được gọi là "Pandemonium", lấy chữ của nhà thơ Milton, nghĩa là cõi hỗn loạn.
Cao trào của chương này là một trong những hình ảnh mạnh nhất của mọi lễ khai mạc: công nhân "rèn" một vòng thép nóng chảy, vòng thép bay lên không và gặp bốn vòng khác cũng đang bay tới. Năm vòng ghép lại phía trên sân, toé những dòng tia sáng như mưa thép nóng. Chỉ bằng một hình ảnh, Boyle nối cách mạng công nghiệp của nước Anh với biểu tượng Olympic.
Chuyển cảnh từ đồng quê sang nhà máy diễn ra trực tiếp trước mắt khán giả, không giấu trong bóng tối. Đó là bài học dàn dựng quý: cho người xem thấy sự biến đổi, thay vì chỉ thấy kết quả.
Những khoảnh khắc dễ thương và tự giễu
Đoạn phim với điệp viên 007
Một đoạn phim ngắn cho thấy nam diễn viên Daniel Craig trong vai James Bond tới cung điện đón Nữ hoàng Elizabeth II, cùng bà lên trực thăng bay qua London. Khi trực thăng tới trên sân, hai người đóng thế "nhảy dù" xuống. Đây là lần đầu Nữ hoàng tham gia diễn trong một đoạn phim, chi tiết mà truyền thông Anh nhắc lại nhiều năm sau.
Mr. Bean và dàn nhạc
Dàn nhạc Giao hưởng London dưới đũa chỉ huy của Simon Rattle chơi nhạc phim Chariots of Fire. Ngồi ở bàn phím là Rowan Atkinson trong vai Mr. Bean, chán nản bấm đi bấm lại một nốt, rồi mơ màng chạy trên bãi biển trong cảnh phim nổi tiếng. Khán đài cười ồ, điều hiếm thấy ở lễ khai mạc trước đó.
Y tá và sách thiếu nhi
Một chương dành cho hệ thống y tế công của Anh và văn học thiếu nhi. Hàng trăm y tá, nhiều người là nhân viên y tế thật, nhảy múa quanh những chiếc giường bệnh có trẻ em. Nhà văn J.K. Rowling đọc một đoạn Peter Pan. Rồi các nhân vật phản diện quen thuộc của sách thiếu nhi Anh hiện lên thành những con rối khổng lồ, cho tới khi hàng chục "Mary Poppins" cầm ô từ trên cao bay xuống đánh đuổi.
Câu chuyện âm nhạc và Internet
Chương cuối phần nghệ thuật kể một chuyện tình tuổi trẻ qua các thời kỳ âm nhạc Anh, từ thập niên 1960 tới đầu thế kỷ 21, trong và quanh một ngôi nhà có mặt tiền làm màn chiếu. Kết chương, ngôi nhà nâng lên để lộ Tim Berners-Lee, người phát minh ra World Wide Web, ngồi bên máy tính. Thông điệp ông gõ hiện trên các khán đài: "This is for everyone", Web là dành cho tất cả mọi người.
Khán đài ấy cũng là một phần của màn diễn. Mỗi ghế ngồi có gắn một tấm đèn nhỏ, biến cả khán đài thành một màn hình khổng lồ hiện hình ảnh và màu sắc theo từng chương. Đây là một trong những lần đầu ý tưởng "khán giả là điểm ảnh" được làm ở quy mô sân vận động.
Ngọn lửa: thuyền trên sông và hơn hai trăm cánh đồng
Ngọn đuốc tới sân theo đường sông Thames, trên một chiếc ca nô do cựu cầu thủ David Beckham điều khiển. Tại sân, tay chèo Steve Redgrave, người giành huy chương vàng ở năm kỳ Thế vận hội liên tiếp, cầm đuốc chạy vào.
Bất ngờ là ông không thắp đài lửa. Ông trao đuốc cho bảy vận động viên trẻ, mỗi người được một huyền thoại thể thao Anh đề cử. Thông điệp rõ ràng: Thế vận hội London trao cho thế hệ sau.
Đài lửa do nhà thiết kế Thomas Heatherwick làm, gồm 204 cánh bằng đồng. Mỗi đoàn trong màn diễu hành mang một cánh vào sân. Bảy người trẻ châm lửa vào các cánh nằm trên mặt đất, ngọn lửa lan dần, rồi các cánh trên những thân kim loại dài nâng lên, chụm lại thành một bông hoa lửa lớn. Sau đại hội, mỗi đoàn nhận lại cánh của mình làm kỷ niệm.
Đài lửa không đặt trên mái mà ở giữa sân, gần khán giả, thay vì cao vời vợi. Cả hai quyết định, để người trẻ thắp và để mỗi nước góp một cánh, đều cùng một ý: ngọn lửa thuộc về mọi người.
Đêm diễn khép lại bằng màn pháo hoa trên sân và Paul McCartney hát Hey Jude, cả khán đài hát theo đoạn điệp khúc. Pháo hoa ở đây, cũng như mọi sự kiện lớn, do đơn vị được cấp phép bắn theo kịch bản đã duyệt.
Vì sao London 2012 được nhắc mãi
| Lựa chọn | Cách thường thấy | Cách London làm |
|---|---|---|
| Giọng kể | Trang trọng, hùng tráng | Hài hước, tự giễu, đời thường |
| Nhân vật | Vua chúa, anh hùng | Công nhân, y tá, trẻ em, người nghe nhạc |
| Chuyển cảnh | Tắt đèn, thay cảnh | Biến đổi trực tiếp trước mắt khán giả |
| Người thắp lửa | Một huyền thoại | Bảy vận động viên trẻ |
| Đài lửa | Trên cao, xa khán giả | Giữa sân, mỗi đoàn góp một cánh |
Cũng có ý kiến cho rằng nhiều chi tiết quá "Anh", khán giả nước ngoài khó hiểu hết. Đó là cái giá của lựa chọn kể chuyện riêng thay vì chuyện ai cũng hiểu. Nhưng phần lớn hình ảnh, như năm vòng thép bay lên hay đài lửa nở hoa, vẫn đọc được với bất kỳ ai.
Góc nhìn hôm nay: còn gì để xem
- Công viên Olympic Nữ hoàng Elizabeth ở Stratford, phía đông London, mở cửa tự do. Sân vận động Olympic nay là sân của một câu lạc bộ bóng đá và vẫn tổ chức sự kiện.
- Một số cánh đồng của đài lửa đã được trưng bày ở các bảo tàng; Bảo tàng London từng trưng bày đài lửa của Heatherwick cho công chúng xem.
- Toàn bộ lễ khai mạc có trên kênh video chính thức của Thế vận hội. Xem lại với một tờ giấy ghi các chương sẽ thấy rõ nhịp: chậm ở đồng quê, dồn dập ở nhà máy, nhẹ nhõm ở phần y tá và Mr. Bean, lắng xuống ở đài lửa.
Câu hỏi thường gặp
Ai đạo diễn lễ khai mạc Olympic London 2012?
Đạo diễn điện ảnh Danny Boyle, người làm phim Trainspotting và Triệu phú khu ổ chuột. Lễ khai mạc mang tên "Những hòn đảo kỳ diệu", lấy cảm hứng từ vở Bão tố của Shakespeare.
Lễ khai mạc Olympic London 2012 diễn ra ngày nào?
Tối 27/7/2012 tại Sân vận động Olympic ở Stratford, phía đông London. Đêm diễn kéo dài gần bốn tiếng, gồm phần nghệ thuật, diễu hành và nghi thức thắp lửa.
Ai thắp đài lửa Olympic London 2012?
Bảy vận động viên trẻ của Anh, mỗi người do một huyền thoại thể thao đề cử. Họ nhận đuốc từ tay chèo Steve Redgrave và cùng thắp đài lửa.
Đài lửa London 2012 có gì đặc biệt?
Đài lửa do Thomas Heatherwick thiết kế, gồm 204 cánh bằng đồng, mỗi đoàn mang một cánh vào sân. Các cánh được thắp trên mặt đất rồi nâng lên chụm thành một bông hoa lửa. Sau đại hội, mỗi đoàn được nhận lại cánh của mình.
Mr. Bean xuất hiện trong lễ khai mạc Olympic nào?
Lễ khai mạc London 2012. Rowan Atkinson trong vai Mr. Bean chơi cùng Dàn nhạc Giao hưởng London bản nhạc phim Chariots of Fire, đoạn tiết mục hài được khán giả nhớ nhất đêm đó.
