Lễ bế mạc Olympic gồm vận động viên các nước vào sân lẫn lộn (lệ có từ Melbourne 1956), trao huy chương marathon, kéo quốc kỳ Hy Lạp, nước chủ nhà và nước đăng cai kỳ sau, nghi thức trao cờ Olympic từ thị trưởng thành phố chủ nhà qua Chủ tịch IOC sang thị trưởng thành phố kế tiếp, màn biểu diễn ngắn của chủ nhà tương lai, và cuối cùng là dập tắt ngọn lửa. Không khí nhẹ hơn lễ khai mạc, giống một buổi hoà nhạc chia tay.
Bế mạc khác khai mạc ở đâu
Lễ khai mạc là lời chào, lễ bế mạc là lời tạm biệt. Khai mạc phải kể câu chuyện của nước chủ nhà và giữ trang trọng; bế mạc thì vận động viên đã thi xong, áp lực đã qua, nên buổi lễ thoải mái hơn nhiều. Phần nghệ thuật thường giống một đêm nhạc, với ca sĩ, ban nhạc nổi tiếng và vận động viên nhảy múa trên sân.
Về nghi thức, Hiến chương Olympic cũng quy định một khung riêng cho lễ bế mạc, ngắn hơn khai mạc. Thứ tự thường gặp:
- Người cầm cờ các đoàn vào sân, theo cùng thứ tự như diễu hành khai mạc.
- Vận động viên vào sân cùng nhau, không chia theo đoàn.
- Trao huy chương nội dung marathon.
- Giới thiệu thành viên mới của Uỷ ban Vận động viên IOC, cảm ơn tình nguyện viên.
- Kéo quốc kỳ và cử quốc ca Hy Lạp, nước chủ nhà, nước đăng cai kỳ sau.
- Nghi thức trao cờ Olympic.
- Màn biểu diễn của thành phố đăng cai kỳ sau.
- Phát biểu, tuyên bố bế mạc.
- Hạ cờ, dập tắt ngọn lửa.
Vì sao vận động viên vào sân lẫn lộn
Ở những kỳ đầu, lễ bế mạc cũng diễu hành theo từng đoàn như khai mạc. Trước Thế vận hội Melbourne 1956, một chàng trai trẻ người Úc gốc Hoa tên John Ian Wing viết thư cho ban tổ chức, đề nghị trong lễ bế mạc vận động viên mọi nước đi cùng nhau, không phân biệt quốc gia, như một gia đình. Ban tổ chức nhận ý tưởng ấy, và từ năm 1956, nó trở thành lệ.
Ngày nay, cảnh vận động viên nhiều nước khoác vai nhau, chụp ảnh chung, nhảy múa trên sân là hình ảnh đặc trưng của lễ bế mạc. Người cầm cờ vẫn vào trước theo thứ tự, nhưng phía sau là một đám đông vui vẻ, không hàng lối.
Huy chương cuối cùng: marathon
Nội dung marathon có lệ trao huy chương ngay trong lễ bế mạc, vì đây thường là một trong những nội dung thi cuối cùng của đại hội và gắn với lịch sử Thế vận hội hiện đại từ 1896. Lâu nay huy chương được trao là của marathon nam. Paris 2024 đổi thứ tự: marathon nữ thi vào ngày cuối, nên các nữ vận động viên marathon nhận huy chương trong lễ bế mạc tại sân Stade de France.
Nghi thức trao cờ: tám lần phất cờ
Đây là phần trang trọng nhất của lễ bế mạc. Cờ Olympic được hạ xuống trong tiếng Olympic ca. Thị trưởng thành phố chủ nhà trao lá cờ cho Chủ tịch IOC, Chủ tịch IOC trao tiếp cho thị trưởng thành phố đăng cai kỳ sau. Người nhận cờ phất cờ tám lần.
Nghi thức này thường được gọi là "nghi thức Antwerp", vì lá cờ dùng để trao tay được tặng từ kỳ Antwerp 1920. Lá cờ trao tay đã được thay mới vài lần qua các thời kỳ khi lá cũ quá cũ, và các lá cờ cũ được bảo quản trong bộ sưu tập của IOC.
Một chuyện ngoài lề về lá cờ 1920
Lá cờ Olympic bay ở sân Antwerp năm 1920 từng bị một vận động viên nhảy cầu người Mỹ, Hal Prieste, leo cột lấy đi vì tinh nghịch sau đại hội. Ông giữ nó gần tám mươi năm, rồi trả lại cho IOC vào năm 2000, khi đã ngoài trăm tuổi. Lá cờ hiện nằm ở Bảo tàng Olympic Lausanne.
Tám phút của chủ nhà tương lai
Ngay sau nghi thức trao cờ, thành phố đăng cai kỳ sau có một màn biểu diễn ngắn, thường khoảng tám phút, để mời thế giới tới. Đây là "đoạn giới thiệu" cho bốn năm sau, và cũng là bài kiểm tra đầu tiên của đội làm lễ khai mạc tương lai.
| Lễ bế mạc | Chủ nhà kế tiếp | Màn giới thiệu |
|---|---|---|
| Bắc Kinh 2008 | London 2012 | Chiếc xe buýt hai tầng mở ra thành sân khấu, có ca sĩ, nghệ sĩ guitar và cầu thủ David Beckham sút bóng lên khán đài |
| Rio 2016 | Tokyo 2020 | Đồ hoạ, vũ đạo ánh sáng và các nhân vật hoạt hình quen thuộc của Nhật Bản |
| Tokyo 2020 (2021) | Paris 2024 | Đoạn phim quay khắp Paris, nghệ sĩ biểu diễn ở nhiều địa điểm, nối trực tiếp với đám đông ở Paris |
| Paris 2024 | Los Angeles 2028 | Nam diễn viên Tom Cruise đu dây từ mái sân xuống nhận cờ, đoạn phim mang cờ sang Los Angeles, hoà nhạc trực tiếp bên bờ biển California |
Màn tám phút có một khó khăn đặc biệt: diễn trên sân của người khác, với thời gian chuẩn bị và tổng duyệt rất ít. Vì vậy nhiều thành phố dùng đoạn phim quay sẵn kết hợp vài tiết mục trực tiếp, hoặc nối trực tiếp về thành phố của mình.
Tắt lửa và lời mời bốn năm sau
Gần cuối buổi lễ, Chủ tịch Ban tổ chức và Chủ tịch IOC phát biểu. Chủ tịch IOC tuyên bố bế mạc Thế vận hội và, theo mẫu nghi lễ, kêu gọi thanh niên thế giới tụ hội sau bốn năm ở thành phố đăng cai kế tiếp.
Rồi tới khoảnh khắc lắng nhất của cả đại hội: ngọn lửa được dập tắt. Mỗi kỳ làm theo cách riêng. Ở London 2012, các cánh đồng của đài lửa hạ xuống và tách ra, ngọn lửa tắt dần trên từng cánh. Ở Paris 2024, kình ngư Léon Marchand mang ngọn lửa trong một chiếc đèn bảo quản từ vườn Tuileries tới Stade de France, và ngọn lửa trong đèn được dập tắt ngay trên sân.
Sau khi lửa tắt, buổi lễ thường kết bằng pháo hoa và âm nhạc. Khác với khai mạc, pháo hoa bế mạc thiên về vui vẻ, lễ hội hơn là trang nghiêm. Như mọi màn bắn pháo hoa thật ở sự kiện lớn, phần này do đơn vị được cấp phép thực hiện theo kịch bản đã duyệt.
Góc nhìn hôm nay
Lễ bế mạc thường được xem ít hơn lễ khai mạc, nhưng có những thứ chỉ nó mới có: vận động viên vui đùa không áp lực, màn ra mắt của chủ nhà tương lai, và khoảnh khắc tắt lửa. Ai làm lễ tổng kết ở trường hay hội khoẻ có thể mượn ngay mấy ý:
- Cho tất cả các đội vào chung, không chia hàng, để buổi kết là của mọi người.
- Trao giải cho nội dung cuối cùng ngay trên sân lễ.
- Trao cờ hoặc một vật tượng trưng cho đơn vị đăng cai năm sau, có vài phút để đơn vị ấy "mời" mọi người.
- Kết bằng một nghi thức tắt đèn hoặc hạ cờ ngắn gọn, để mọi người cảm thấy buổi lễ khép lại.
Muốn xem lại các lễ bế mạc, kênh video chính thức của Thế vận hội và trang olympics.com có đủ các kỳ gần đây. Lá cờ Antwerp cùng nhiều hiện vật nghi lễ khác có thể xem tận mắt ở Bảo tàng Olympic Lausanne.
Câu hỏi thường gặp
Lễ bế mạc Olympic gồm những gì?
Gồm vận động viên các nước vào sân cùng nhau, trao huy chương marathon, kéo ba quốc kỳ (Hy Lạp, chủ nhà, chủ nhà kế tiếp), nghi thức trao cờ Olympic, màn biểu diễn của thành phố đăng cai kỳ sau, phát biểu bế mạc và dập tắt ngọn lửa. Phần nghệ thuật thường giống một đêm hoà nhạc.
Vì sao vận động viên không diễu hành theo đoàn trong lễ bế mạc?
Từ Melbourne 1956, theo đề nghị trong một lá thư của chàng trai trẻ John Ian Wing, vận động viên mọi nước vào sân cùng nhau như một gia đình. Ý tưởng được giữ tới nay. Chỉ người cầm cờ các đoàn vào trước theo thứ tự.
Nghi thức trao cờ Olympic diễn ra thế nào?
Cờ Olympic được hạ xuống, thị trưởng thành phố chủ nhà trao cho Chủ tịch IOC, Chủ tịch IOC trao cho thị trưởng thành phố đăng cai kỳ sau. Người nhận cờ phất cờ tám lần. Nghi thức thường gọi là nghi thức Antwerp.
Ai nhận cờ Olympic tại lễ bế mạc Paris 2024?
Thị trưởng Los Angeles nhận cờ cho kỳ Thế vận hội 2028. Màn giới thiệu của Los Angeles có cảnh Tom Cruise đu dây từ mái sân Stade de France xuống, sau đó là hoà nhạc trực tiếp ở California.
Ngọn lửa Olympic được tắt thế nào trong lễ bế mạc?
Mỗi kỳ có cách riêng, nhưng luôn là một khoảnh khắc lắng trước phần pháo hoa kết. London 2012 cho các cánh đài lửa hạ xuống, lửa tắt dần. Paris 2024 mang lửa trong đèn bảo quản tới sân bế mạc rồi dập tắt.
