Lễ khai mạc Olympic mùa đông giữ nguyên khung nghi thức của kỳ mùa hè nhưng diễn ra trong giá lạnh, nhiều kỳ ngoài trời dưới 0 độ, với sân băng, tuyết và màn chiếu trên mặt sân. Những đêm đáng nhớ gồm Lillehammer 1994 với vận động viên nhảy cầu tuyết mang đuốc bay vào sân, Albertville 1992 với vũ đạo kỳ ảo, và Vancouver 2010, kỳ đầu tiên khai mạc trong nhà. Cái lạnh vừa là thử thách vừa là chất liệu riêng của các đêm khai mạc mùa đông.
Cùng một khung, khác một chút
Thế vận hội mùa đông bắt đầu từ Chamonix (Pháp) năm 1924. Lễ khai mạc kỳ mùa đông có đủ những phần quen thuộc: diễu hành các đoàn với Hy Lạp đi đầu và chủ nhà đi cuối, lời tuyên thệ, cờ Olympic, Olympic ca, thắp đài lửa. Khác biệt lớn nhất về nghi thức nằm ở câu tuyên bố khai mạc: kỳ mùa đông được đánh số theo thứ tự các kỳ mùa đông, không gắn với khái niệm Olympiad như kỳ mùa hè.
Số đoàn ít hơn hẳn kỳ mùa hè, vì nhiều nước không có vận động viên các môn băng tuyết. Nhờ vậy màn diễu hành ngắn hơn, phần nghệ thuật có nhiều chỗ thở hơn.
Ngọn lửa mùa đông: từ một lò sưởi ở Na Uy
Thế vận hội mùa đông có ngọn lửa từ Oslo 1952. Điều thú vị là ngọn lửa ấy không được thắp ở Olympia, mà ở lò sưởi một ngôi nhà ở Morgedal, Na Uy, quê của Sondre Norheim, người được coi là cha đẻ của môn trượt tuyết hiện đại. Lửa được rước bằng ván trượt tới Oslo.
Từ Innsbruck 1964, ngọn lửa của kỳ mùa đông cũng được thắp ở Olympia như kỳ mùa hè. Chặng rước đuốc mùa đông hay đi qua núi tuyết, hồ đóng băng, đôi khi trên xe trượt chó kéo, cho những hình ảnh rất riêng mà kỳ mùa hè không có.
Lạnh: kẻ thù và người bạn
Thử thách với người diễn và khán giả
Nhiều lễ khai mạc mùa đông diễn ra ngoài trời, ở sân tạm dựng giữa vùng núi. PyeongChang 2018 (Hàn Quốc) là ví dụ gần đây: sân vận động khai mạc không có mái, đêm diễn trong cái lạnh dưới 0 độ, ban tổ chức phát cho khán giả chăn, mũ và túi giữ nhiệt.
Cái lạnh ảnh hưởng tới mọi thứ:
- Người diễn phải mặc nhiều lớp dưới trang phục, khởi động kỹ hơn, và nhiều động tác phải đơn giản lại để tránh chấn thương trên mặt sân trơn.
- Nhạc cụ lệch tông khi nhiệt độ thay đổi; nhiều phần nhạc dùng bản thu sẵn để chắc chắn.
- Thiết bị: pin cạn nhanh hơn trong lạnh, màn hình và đèn cần được che chắn khỏi tuyết, hơi ẩm.
- Vận động viên đứng chờ diễu hành lâu trong giá rét, vì vậy nhiều đoàn mặc áo khoác dày, mũ, găng, và trang phục diễu hành mùa đông thường là áo phao nhiều màu.
Chất liệu riêng
Nhưng cái lạnh cũng cho những thứ kỳ mùa hè không có: tuyết rơi thật trong ánh đèn, hơi thở thành khói của hàng nghìn người, sân băng để vũ công trượt, và núi tuyết làm phông nền. Ánh sáng chiếu lên tuyết trắng cho màu rất rõ, và pháo hoa trên nền núi tuyết đêm có chiều sâu khó tìm ở thành phố.
PyeongChang 2018 còn được nhớ vì một màn drone ánh sáng, chủ đề được kể trong danh mục drone, ánh sáng và trình chiếu.
Những đêm khai mạc mùa đông đáng nhớ
Albertville 1992: vũ đạo kỳ ảo
Lễ khai mạc ở Albertville (Pháp) do biên đạo múa Philippe Decouflé dàn dựng. Ông bỏ hẳn lối đồng diễn hùng tráng, thay bằng những nhân vật kỳ quái, trang phục ngộ nghĩnh, người diễn treo trên dây đàn hồi nhún nhảy giữa không trung như trong một giấc mơ. Đêm diễn được coi là một trong những lễ khai mạc mang chất nghệ thuật đương đại rõ nhất, và ảnh hưởng tới nhiều đạo diễn về sau.
Lillehammer 1994: đuốc bay xuống từ cầu nhảy
Lễ khai mạc Lillehammer (Na Uy) diễn ra dưới chân cầu nhảy tuyết, ngoài trời, trong giá lạnh. Cao trào là khi vận động viên nhảy cầu tuyết Stein Gruben cầm ngọn đuốc lao xuống dốc, bay trên không rồi tiếp đất trước khán đài, mang lửa vào sân. Ngọn lửa sau đó được Thái tử Haakon trao tới đài. Đó là một trong những cách đưa lửa vào sân táo bạo nhất từng có, vì một cú nhảy cầu với đuốc trên tay chỉ cho phép một lần.
Salt Lake City 2002
Đài lửa được thắp bởi các thành viên đội khúc côn cầu trên băng của Mỹ từng vô địch năm 1980, một cách chọn người cầm đuốc theo tập thể thay vì một cá nhân. Đài lửa bằng kính, gợi hình ảnh ngọn lửa cháy trong khối băng, là một cách nói về sự đối lập lửa và băng rất hợp với kỳ mùa đông.
Vancouver 2010: lần đầu trong nhà
Vancouver (Canada) là kỳ mùa đông đầu tiên tổ chức lễ khai mạc trong nhà, ở sân có mái. Màn chiếu trên mặt sân, cảnh cá voi bơi qua sàn, tuyết rơi trong nhà là những hình ảnh được nhắc lại.
Đài lửa của Vancouver gồm bốn trụ được thiết kế để nâng lên từ dưới sàn và chụm lại. Đêm ấy, một trụ không nâng lên vì trục trặc kỹ thuật, và vận động viên trượt băng tốc độ Catriona Le May Doan, người lẽ ra thắp trụ ấy, đành đứng chờ. Ba trụ còn lại vẫn được thắp. Hơn hai tuần sau, ở lễ bế mạc, ban tổ chức biến sự cố thành một màn tự giễu: một nghệ sĩ hề "sửa" trụ hỏng, kéo nó lên, và Le May Doan được thắp trụ của mình trong tiếng cười của khán đài.
Sau lễ trong nhà, vận động viên khúc côn cầu Wayne Gretzky mang đuốc ra một đài lửa thứ hai ngoài trời, cạnh bến cảng, để người dân thành phố cùng thấy ngọn lửa.
Sochi 2014: bông tuyết không nở
Ở lễ khai mạc Sochi (Nga), năm bông tuyết phát sáng bay lơ lửng trên sân, theo kịch bản sẽ nở ra thành năm vòng tròn Olympic. Một bông tuyết không nở, để lại hình bốn vòng và một bông tuyết. Ở lễ bế mạc, các vũ công tái hiện lại đúng hình ảnh ấy bằng đội hình người, cố ý để một nhóm "không nở", rồi mới bung ra thành vòng thứ năm. Lại một lần sự cố được biến thành tiết mục.
Bắc Kinh 2022: ngọn lửa nhỏ nhất
Lễ khai mạc Bắc Kinh 2022 cũng do Trương Nghệ Mưu dàn dựng, trên đúng sân "Tổ chim" của kỳ mùa hè 2008, nhưng theo hướng ngược lại: ít người diễn hơn nhiều, dùng màn hình sàn và công nghệ hình ảnh. Đài lửa là điều bất ngờ nhất. Không có chậu lửa lớn; ngọn đuốc cuối được cắm thẳng vào giữa một bông tuyết khổng lồ ghép từ các tấm biển tên của các đoàn, và chính ngọn lửa nhỏ trên đuốc trở thành ngọn lửa của đại hội. Ban tổ chức giải thích đây là lựa chọn vì môi trường, giảm khí đốt.
Bảng tóm tắt
| Kỳ | Địa điểm lễ | Điểm nhấn |
|---|---|---|
| Oslo 1952 | Ngoài trời | Ngọn lửa mùa đông đầu tiên, thắp ở Morgedal |
| Albertville 1992 | Ngoài trời | Vũ đạo kỳ ảo của Philippe Decouflé |
| Lillehammer 1994 | Ngoài trời, dưới cầu nhảy | Nhảy cầu tuyết mang đuốc vào sân |
| Vancouver 2010 | Trong nhà | Lần đầu khai mạc trong nhà; một trụ đài lửa không nâng |
| Sochi 2014 | Sân có mái | Một bông tuyết không nở thành vòng |
| PyeongChang 2018 | Ngoài trời, rất lạnh | Khán giả được phát đồ giữ ấm; màn drone ánh sáng |
| Bắc Kinh 2022 | Sân "Tổ chim" | Ngọn lửa nhỏ trên đuốc thay cho đài lửa lớn |
Góc nhìn hôm nay
Lễ khai mạc mùa đông dạy hai điều mà mọi người làm sự kiện ngoài trời nên nhớ. Một: thời tiết là một phần của kịch bản, không phải chuyện để cầu may. Phải tính trang phục, thiết bị, thời lượng theo nhiệt độ thật. Hai: sự cố trước đông người là có thể xảy ra, và cách xử lý đẹp nhất nhiều khi là thừa nhận nó với chút hài hước, như Vancouver và Sochi đã làm ở lễ bế mạc.
Muốn đi xem tận nơi, cầu nhảy Lysgårdsbakken ở Lillehammer và khu Olympic ở Vancouver đều mở cho khách tham quan, đài lửa ngoài trời của Vancouver vẫn đứng cạnh bến cảng. Video chính thức các kỳ mùa đông có trên olympics.com.
Câu hỏi thường gặp
Lễ khai mạc Olympic mùa đông khác mùa hè thế nào?
Khung nghi thức giống nhau: diễu hành, tuyên thệ, cờ, Olympic ca, thắp đài lửa. Khác ở chỗ diễn trong giá lạnh, nhiều kỳ ngoài trời, ít đoàn hơn, và câu tuyên bố khai mạc đánh số theo các kỳ mùa đông thay vì Olympiad.
Ngọn lửa Olympic mùa đông có từ khi nào?
Từ Oslo 1952, khi ngọn lửa được thắp ở lò sưởi nhà Sondre Norheim tại Morgedal, Na Uy. Từ Innsbruck 1964, ngọn lửa mùa đông được thắp ở Olympia như kỳ mùa hè.
Lễ khai mạc Olympic mùa đông đầu tiên trong nhà là kỳ nào?
Vancouver 2010, ở một sân vận động có mái. Đêm ấy một trong bốn trụ đài lửa không nâng lên được vì trục trặc kỹ thuật. Ban tổ chức đã biến sự cố thành tiết mục vui ở lễ bế mạc.
Ai mang đuốc nhảy cầu tuyết ở Lillehammer 1994?
Vận động viên nhảy cầu tuyết Na Uy Stein Gruben. Anh cầm đuốc lao xuống cầu nhảy, bay trên không rồi tiếp đất trước khán đài, đưa ngọn lửa vào lễ khai mạc.
Vì sao đài lửa Bắc Kinh 2022 nhỏ như vậy?
Ban tổ chức chọn không dùng chậu lửa lớn mà cắm ngọn đuốc cuối vào giữa một bông tuyết khổng lồ, để ngọn lửa nhỏ trên đuốc làm ngọn lửa của đại hội. Lý do được nêu là giảm khí đốt, giảm phát thải.
