Một lễ khai mạc lớn được tập qua nhiều tháng, từ tập từng khối người ở bãi riêng, ghép dần trên sân thật, tới vài buổi tổng duyệt trọn vẹn trong những ngày cuối, thường có cả khán giả mời. Giữ bí mật là một phần của công việc: người tham gia được yêu cầu không tiết lộ, sân được che chắn, khán giả tổng duyệt được nhờ "giữ bất ngờ", và những thứ quan trọng nhất như danh tính người châm đài lửa thường chỉ một nhóm rất nhỏ được biết.
Vì sao tập một lễ khai mạc khó hơn tập một vở diễn
Một vở kịch có vài chục người, tập trong cùng một phòng, và có nhiều đêm để sửa. Một lễ khai mạc có hàng nghìn người diễn, phần lớn là tình nguyện viên có việc làm, việc học riêng, nên chỉ tập được buổi tối và cuối tuần. Sân vận động thật lại thường chưa xong, hoặc đang phục vụ việc khác, nên thời gian được dùng sân rất ít. Đêm diễn chỉ có một lần.
Vì vậy quá trình tập được chia nhỏ rất kỹ, giống lắp một bộ máy: từng bánh răng được làm riêng, rồi mới ráp lại.
Các chặng tập: từ bãi trống tới đêm tổng duyệt
Mỗi kỳ có lịch riêng; bảng dưới tóm tắt các chặng thường gặp theo trình tự, không ghi số ngày cụ thể vì mỗi nơi một khác.
| Chặng | Diễn ra ở đâu | Mục tiêu |
|---|---|---|
| Tập theo khối | Bãi tập, nhà thi đấu, sân trường được kẻ vạch giống mặt sân thật | Thuộc động tác, đường đi, nhịp đếm của từng nhóm |
| Tập kỹ thuật riêng | Xưởng, nhà kho, sân phụ | Thử máy nâng, đạo cụ, dây bay, đài lửa mà chưa có người diễn đông |
| Ghép trên sân thật | Sân vận động chính | Các khối gặp nhau lần đầu, chỉnh khoảng cách, lối ra vào |
| Tập kỹ thuật toàn phần | Sân vận động chính | Chạy cả buổi theo mã thời gian, dừng lại sửa khi cần |
| Tổng duyệt có khán giả | Sân vận động chính | Diễn trọn như thật, kiểm tra lối đi khán giả, truyền hình thử máy |
| Đêm diễn | Sân vận động chính | Một lần duy nhất, phát trực tiếp |
Ở chặng tập theo khối, người diễn thường không biết toàn cảnh. Họ chỉ biết "khối của mình đi từ vạch A sang vạch B trong tám nhịp". Phải đến khi ghép trên sân, nhiều người mới lần đầu thấy mình là một phần của bức tranh nào.
Những thứ chỉ tổng duyệt mới bắt được
- Lối ra vào. Hàng nghìn người phải vào sân và rời sân trong vài phút mà không chen nhau. Trên giấy luôn ổn; trên sân thật thường phải sửa.
- Thời gian thay trang phục. Một người có thể diễn hai, ba tiết mục với trang phục khác nhau.
- Âm thanh trong sân. Tiếng vang của sân rỗng khác sân đầy khán giả; tổng duyệt có khán giả giúp kỹ thuật âm thanh chỉnh lại.
- Góc máy truyền hình. Đạo diễn truyền hình thử từng cú máy, phát hiện chỗ bị che, chỗ ánh sáng quá gắt.
- Sức người. Một buổi diễn ba, bốn giờ dưới trời nóng hoặc lạnh cần nước uống, chỗ nghỉ, đội y tế.
Pháo hoa là phần đặc biệt. Bắn thử tới đâu, có bắn trong buổi tổng duyệt hay không là việc của đơn vị được cấp phép và cơ quan có thẩm quyền, theo quy định an toàn; nhiều nơi chỉ thử từng phần, còn đạo diễn duyệt màn bắn chủ yếu qua mô phỏng trên máy tính và kịch bản thời gian.
Khi sự cố xảy ra ngay trong buổi tập
Tổng duyệt tồn tại để sự cố xảy ra ở đó chứ không phải đêm diễn. Có những lần tập đã làm thay đổi cả kịch bản.
Ở Olympic mùa đông Lillehammer 1994, ngọn đuốc được đưa vào sân bằng một cú nhảy cầu trượt tuyết. Người nhảy được chọn ban đầu bị ngã trong buổi tập và không thể tham gia; một vận động viên khác thay vào và thực hiện thành công trong đêm khai mạc. Câu chuyện này hay được nhắc để nói về vai trò của người dự bị: mọi vị trí quan trọng trong lễ khai mạc đều nên có người thay.
Khi sự cố vẫn lọt tới đêm diễn
Dù tập kỹ, máy móc vẫn có thể hỏng đúng lúc. Ở lễ khai mạc Olympic mùa đông Sochi 2014, năm bông tuyết phát sáng lẽ ra cùng nở thành năm vòng tròn, nhưng một bông không mở. Truyền hình trong nước chủ nhà khi đó được cho là đã chuyển sang phát hình ảnh của buổi tổng duyệt cho đoạn này, nên khán giả xem kênh đó thấy đủ năm vòng. Chi tiết này cho thấy một thực tế: buổi tổng duyệt còn được ghi hình để làm phương án dự phòng cho truyền hình.
Các trục trặc của đài lửa ở Sydney 2000 và Vancouver 2010 cũng là ví dụ hay được nhắc; bài về đạo cụ khổng lồ trong danh mục này kể kỹ hơn. Điều đáng học là cách xử lý: người trên sân tiếp tục diễn, không ai dừng lại, và khán giả phần lớn chỉ nhớ khoảnh khắc đẹp sau đó.
Giữ bí mật một lễ khai mạc: làm thế nào
Với một sự kiện có hàng nghìn người tham gia và hàng chục nghìn người xem tổng duyệt, giữ bí mật tuyệt đối là không thể. Mục tiêu thực tế là giữ được những bất ngờ quan trọng nhất.
Cam kết của người tham gia
Người diễn, tình nguyện viên, kỹ thuật thường ký cam kết không tiết lộ nội dung, không chụp ảnh, quay phim trong buổi tập. Nhiều nơi yêu cầu gửi điện thoại trước khi vào khu tập.
Nhờ khán giả tổng duyệt
Ở London 2012, đạo diễn Danny Boyle đề nghị khán giả các buổi tổng duyệt đừng đăng ảnh, đừng kể nội dung lên mạng, kèm lời kêu gọi gói trong cụm từ "Save the surprise" (hãy giữ bất ngờ). Phần lớn khán giả đã làm theo, và nhiều chi tiết của buổi lễ vẫn là bất ngờ với người xem truyền hình.
Che chắn và chia nhỏ thông tin
- Sân được che kín các khe nhìn từ ngoài vào; các buổi tập quan trọng diễn ra lúc ít người qua lại.
- Mỗi nhóm chỉ biết phần của mình. Kịch bản đầy đủ chỉ một nhóm nhỏ nắm.
- Một số tiết mục được giữ lại không diễn trong tổng duyệt có khán giả, hoặc diễn thay bằng phiên bản khác.
Bí mật lớn nhất: người châm đài lửa
Danh tính người châm đài lửa Olympic gần như luôn được giữ đến phút chót. Trong các buổi tổng duyệt, người đi thay có thể chạy đúng đường đi nhưng không phải người thật. Ai là người cuối cùng cầm đuốc là câu hỏi báo chí đoán suốt nhiều tuần trước đêm khai mạc.
Phương án thời tiết: tổng duyệt cho trời xấu
Lễ khai mạc ngoài trời luôn cần một kịch bản cho mưa, gió lớn, nắng nóng. Trước Paris 2024, ban tổ chức đã công bố có phương án dự phòng thu gọn nếu điều kiện không cho phép diễn trên sông. Đêm khai mạc trời mưa, nhưng buổi lễ vẫn diễn trên sông Seine như kế hoạch chính. Phương án dự phòng thường cũng phải được tập, ít nhất là ở mức kỹ thuật: ai đi đâu, tiết mục nào bị cắt, tín hiệu chuyển phương án là gì.
Với màn pháo hoa, gió mạnh hoặc hướng gió thổi về phía khán giả có thể khiến đơn vị bắn (đơn vị được cấp phép) điều chỉnh hoặc tạm dừng theo quy định an toàn. Quyết định này thuộc về người chịu trách nhiệm an toàn, không phải đạo diễn.
Góc nhìn hôm nay: học gì từ cách tập của lễ lớn
Ngay cả với một màn khai mạc nhỏ ở trường hay công ty, vài nguyên tắc của lễ lớn vẫn dùng được:
- Luôn có một buổi chạy trọn từ đầu tới cuối ở đúng địa điểm, đúng giờ trong ngày, trước đêm diễn.
- Mỗi vị trí quan trọng có một người dự bị biết việc.
- Giữ lại một bất ngờ không lộ ra trong buổi tập công khai.
- Viết sẵn "nếu hỏng thì làm gì" cho những phần dùng thiết bị.
Tìm hiểu thêm: nhiều kỳ Olympic đã phát hành phim tài liệu hậu trường về lễ khai mạc, và các bài phỏng vấn đạo diễn, biên đạo sau đêm diễn thường kể chi tiết về những tháng tập. Đây là nguồn tốt để thấy phần chìm của tảng băng.
Câu hỏi thường gặp
Lễ khai mạc Olympic tập trong bao lâu?
Thường kéo dài nhiều tháng, từ tập theo khối ở bãi riêng tới ghép trên sân thật và vài buổi tổng duyệt trong những ngày cuối. Thời gian được dùng sân vận động chính thường rất ít nên phần lớn việc tập diễn ra ở nơi khác.
Vì sao người châm đài lửa Olympic được giữ bí mật?
Vì đó là khoảnh khắc cao trào của buổi lễ, và sự bất ngờ làm nó đáng nhớ hơn. Trong tổng duyệt, người đi thay thường chạy đúng đường đi, còn danh tính thật chỉ một nhóm nhỏ biết.
Save the surprise ở London 2012 là gì?
Đó là lời đề nghị của đạo diễn Danny Boyle với khán giả các buổi tổng duyệt lễ khai mạc London 2012: không đăng ảnh, không kể nội dung lên mạng để giữ bất ngờ cho đêm chính. Phần lớn khán giả đã làm theo.
Sự cố bông tuyết ở lễ khai mạc Sochi 2014 là gì?
Năm bông tuyết phát sáng lẽ ra nở thành năm vòng tròn, nhưng một bông không mở. Truyền hình trong nước chủ nhà được cho là đã phát hình buổi tổng duyệt cho đoạn này, nên khán giả kênh đó thấy đủ năm vòng.
Tổng duyệt lễ khai mạc có bắn pháo hoa không?
Tuỳ từng sự kiện. Việc bắn thử do đơn vị được cấp phép và cơ quan có thẩm quyền quyết định theo quy định an toàn; nhiều nơi chỉ thử từng phần, còn đạo diễn duyệt màn bắn qua mô phỏng và kịch bản thời gian.
